مواد آب‌بندی نمای ساختمان بیشتر از سه گروه‌اند: آب‌گریزکننده‌های نافذ (پایه سیلان و سیلوکسان) که رنگ و ظاهر نما را تقریباً تغییر نمی‌دهند، پوشش‌های لایه‌ای (اکریلیک و الاستومری، سیمانی-پلیمری) که روی سطح فیلم می‌سازند، و درزگیرها برای درز قطعات، دور پنجره‌ها و محل اتصال‌ها. برای نمای سنگ و آجر معمولاً آب‌گریزکننده نافذ و درزگیر مناسب‌اند، برای نمای سیمانی و سیمان‌کاری پوشش لایه‌ای هم مطرح است، و در نمای کامپوزیت اصل کار درزبندی است. پیش از هر ماده‌ای باید منبع رطوبت پیدا و ترک‌ها و درزها ترمیم شود.
نمای ساختمان از کجا آب می‌خورد؟
نم‌زدگی و لک روی نما همیشه از باران‌خوردن سطح نما نیست. پیش از انتخاب ماده، باید معلوم شود آب از کجا می‌آید، چون هر منبع راه حل خودش را دارد:
- باران مستقیم و باران همراه باد که از سطح متخلخل سنگ، آجر یا ملات بند جذب می‌شود.
- درزهای باز بین قطعات سنگ، دور پنجره‌ها، زیر هره‌ها و محل اتصال نما به بام. این نقاط در عمل بیشتر از سطح نما آب می‌دهند.
- آب بام و ناودان: سرریز ناودان، ناودان ترک‌خورده یا نبودن آبچکان زیر درپوش جان‌پناه آب را روی نما می‌ریزد.
- رطوبت صعودی از زمین در دیوارهای پایین ساختمان، وقتی عایق رطوبتی روی کرسی‌چینی نیست یا آسیب دیده است.
- نشتی داخلی: لوله آب یا فاضلاب داخل دیوار که اثرش روی نمای بیرونی دیده می‌شود.
- میعان: بخار آب داخل ساختمان که در دیوار سرد به آب تبدیل می‌شود.
اگر نم از پایین دیوار شروع شده یا داخل ساختمان هم دیده می‌شود، احتمالاً مشکل فقط با آب‌بندی نما حل نمی‌شود؛ مسیر تشخیص آن در رفع نم دیوار آمده است.
آب‌گریزکننده‌های سیلان و سیلوکسان
این مواد به داخل منافذ سطح نفوذ می‌کنند و دیواره منافذ را آب‌گریز می‌کنند، بدون اینکه منافذ را کاملاً ببندند. نتیجه این است که قطره‌های آب روی سطح جمع می‌شوند و سر می‌خورند، اما بخار آب هنوز می‌تواند از دیوار خارج شود. این ویژگی، یعنی «نفس‌کشیدن» دیوار، برای نماهای سنگی و آجری اهمیت زیادی دارد.
سیلان، سیلوکسان یا ترکیب آن‌ها
- سیلان‌ها مولکول‌های کوچک‌تری دارند و معمولاً در سطوح متراکم‌تر، مثل بتن، عمیق‌تر نفوذ می‌کنند؛ واکنششان به سطح قلیایی (سیمانی) وابسته است و روی بعضی سنگ‌ها نتیجه ضعیف‌تری دارند.
- سیلوکسان‌ها مولکول بزرگ‌تری دارند و معمولاً برای سطوح متخلخل‌تر مثل آجر و بعضی سنگ‌ها و ملات‌ها به کار می‌روند.
- بسیاری از محصولات بازار ترکیبی از هر دو هستند. انتخاب باید بر اساس جنس و تخلخل سطح و ترجیحاً با آزمایش روی یک قطعه کوچک انجام شود.
محدودیت‌ها
- ترک و درز را پر نمی‌کنند. جز ترک‌های بسیار ریز مویی، آب‌گریزکننده روی ترک باز یا بند خالی کار نمی‌کند؛ ترمیم باید قبل از آن انجام شود.
- در برابر فشار آب یا آب ایستاده طراحی نشده‌اند و جای لایه آب‌بند کف تراس یا بام را نمی‌گیرند.
- سطح باید تمیز و به‌اندازه کافی خشک باشد، وگرنه نفوذ کافی نمی‌کنند.
- اگر دیوار پر از نمک محلول باشد، باید پیش از اجرا بررسی شود؛ در ادامه، بخش شوره این موضوع را توضیح می‌دهد.
- اثرشان با گذشت زمان و تابش آفتاب کم می‌شود و معمولاً بعد از چند سال تجدید لازم است. فاصله تجدید به جنس سطح، جهت نما و شدت بارش بستگی دارد.
بسیاری از محصولاتی که با عنوان «عایق نانو نما» فروخته می‌شوند در عمل همین آب‌گریزکننده‌ها هستند. معیار انتخاب، نوع ماده پایه، سازگاری با جنس نما و نتیجه آزمایش روی نمونه است، نه واژه نانو.
پوشش‌های اکریلیک، الاستومری و سیمانی
این گروه برخلاف آب‌گریزکننده‌ها روی سطح یک لایه می‌سازند و ظاهر نما را تغییر می‌دهند.
- پوشش اکریلیک و الاستومری: برای نمای سیمانی، سیمان‌کاری (رندر) و سطوح رنگ‌شده مناسب است. نوع الاستومری ترک‌های مویی را بهتر می‌پوشاند. باید از نوعی انتخاب شود که بخار آب را عبور دهد؛ پوشش کاملاً بسته روی دیوار مرطوب می‌تواند تاول بزند و پوسته شود.
- پوشش سیمانی-پلیمری: برای سطوح معدنی، پای دیوار و بخش‌هایی که بعداً روکار می‌گیرند کاربرد دارد. روی سنگ صیقلی، کامپوزیت یا سطح رنگ‌شده قدیمی خوب نمی‌چسبد.
روی نمای سنگ یا آجر نما، این پوشش‌ها معمولاً پیشنهاد نمی‌شوند، چون ظاهر نما را می‌پوشانند و ممکن است رطوبت را پشت خود حبس کنند.
درزگیرها: پنجره، درز قطعات و محل اتصال‌ها
در بسیاری از نماها، درزها مسیر اصلی ورود آب‌اند. درزگیر مناسب باید با حرکت درز، جنس دو طرف درز و تابش آفتاب سازگار باشد.
- درزگیر پلی‌یورتان: برای درزهای بتن، سیمان‌کاری و بسیاری از اتصال‌های نما؛ معمولاً رنگ‌پذیر است.
- درزگیر سیلیکونی: برای دور شیشه و قاب پنجره رایج است. همه انواع آن برای سنگ مناسب نیستند؛ بعضی انواع روی سنگ‌های متخلخل لکه چربی در لبه درز ایجاد می‌کنند. برای سنگ از نوعی استفاده شود که برای سنگ طبیعی مناسب اعلام شده است.
- درزگیرهای هیبرید (پلیمر اصلاح‌شده): چسبندگی خوبی به سطوح متنوع دارند و برای اتصال مصالح ناهمجنس، مثل قاب فلزی به سنگ، کاربرد دارند.
اصول اجرای درزگیر
- درزگیر قدیمی و سست کامل برداشته شود و لبه‌ها تمیز و خشک باشند.
- در درزهای عمیق، پشت درزگیر از نوار پشتیبان (بک‌راد) با قطر کمی بیشتر از عرض درز استفاده شود تا درزگیر فقط به دو لبه بچسبد و عمقش کنترل شود؛ در درز کم‌عمق، نوار جداکننده چسبی کف درز همین کار را میکند. درزگیری که به کف درز هم بچسبد در حرکت درز پاره می‌شود.
- عمق درزگیر نباید بیشتر از عرض آن شود؛ در درزهای پهن‌تر معمولاً حدود نصف عرض و در درزهای باریک نزدیک به عرض در نظر گرفته می‌شود، با رعایت دستورالعمل سازنده.
- در صورت لزوم پرایمر سازگار با جنس لبه‌ها زده شود.
- زیر پنجره راه خروج آب (آبچکان یا شیب مناسب) بسته نشود؛ درزگیری که مسیر خروج آب را مسدود کند، آب را به داخل دیوار هدایت میکند.
انتخاب ماده بر اساس نوع نما
نمای سنگ
سنگ‌ها تخلخل بسیار متفاوتی دارند؛ تراورتن، ماسه‌سنگ و بعضی سنگ‌های آهکی دیگر آب زیادی جذب می‌کنند، در حالی که سنگ‌های متراکم کمتر. در نمای سنگی، آب بیشتر از بند بین قطعات، پشت سنگ و درزهای باز وارد می‌شود. ترتیب معمول کار:
- بازدید بندها و قطعات لق یا ترک‌خورده؛ سنگ لق پیش از هر کاری خطر سقوط دارد و باید با مهار (اسکوپ) یا روش مناسب ایمن شود.
- شست‌وشوی ملایم و رفع لکه‌ها و شوره، بدون اسید قوی روی سنگ‌های آهکی مثل تراورتن و مرمر.
- ترمیم بندها با ملات سازگار و درزگیری درزهای حرکتی.
- پس از خشک‌شدن، اجرای آب‌گریزکننده نافذ مناسب جنس سنگ و آزمایش آن روی یک قطعه کوچک برای بررسی تغییر رنگ یا براقیت.
نمای آجری
آجر و ملات بند هر دو متخلخل‌اند و نمای آجری بیش از بقیه در معرض شوره است. ملات بند خالی یا ترک‌خورده باید پیش از آب‌گریزکننده ترمیم شود. آب‌گریزکننده‌های پایه سیلوکسان یا ترکیبی معمولاً برای آجر به کار می‌روند و پوشش‌های لایه‌ای، به‌خصوص انواع بسته، روی آجر نما توصیه نمی‌شوند.
نمای سیمانی و سیمان‌کاری
در نمای سیمانی، ترک‌های مویی و ترک‌های ناشی از جمع‌شدگی رایج‌اند. ترک‌های ریز را می‌شود با پوشش الاستومری پوشاند، اما ترک‌هایی که باز و بسته می‌شوند یا پهن‌تر می‌شوند باید ابتدا بررسی و با درزگیر یا ترمیم مناسب پر شوند. اگر ظاهر سیمانی خام مطلوب است، آب‌گریزکننده نافذ پایه سیلان یا ترکیبی گزینه مناسبی است؛ اگر رنگ نهایی مدنظر است، پوشش اکریلیک یا الاستومری بخارگذر انتخاب می‌شود. بخش‌های پوک یا جداشده سیمان‌کاری باید برداشته و دوباره اجرا شوند.
نمای کامپوزیت
صفحه‌های کامپوزیت خودشان آب را عبور نمی‌دهند؛ نقطه ضعف این نما درزها، محل پیچ‌ها و اتصال به پنجره و بام است. آب‌بندی این نما بیشتر درزبندی با درزگیر مناسب و اصلاح اتصال‌هاست. اما بعضی نماهای کامپوزیت عمداً درز باز و فضای تهویه دارند؛ بستن کور این درزها راه خروج رطوبت را می‌بندد. بیشتر نماهای کامپوزیتی که در تهران با آن‌ها روبه‌رو می‌شویم درزبسته‌اند، ولی پیش از هر درزگیری نوع نما را بررسی می‌کنیم. جزئیات آن در آب‌بندی نمای کامپوزیت آمده است.
جدول انتخاب ماده برای نما
| نوع نما | ماده اصلی معمول | نقطه حساس | از چه چیزی پرهیز شود |
|---|---|---|---|
| سنگ متخلخل | آب‌گریزکننده نافذ سیلان/سیلوکسان + ترمیم بند | بند بین قطعات، سنگ لق | اسید قوی، پوشش فیلمی بسته |
| سنگ متراکم و صیقلی | درزگیری بندها؛ آب‌گریزکننده فقط در صورت جذب آب | درزها و پشت سنگ | درزگیری که روی سنگ لکه می‌اندازد |
| آجر نما | آب‌گریزکننده پایه سیلوکسان یا ترکیبی | ملات بند، شوره | اجرا روی دیوار مرطوب و پرنمک |
| سیمانی و سیمان‌کاری | پوشش اکریلیک/الاستومری بخارگذر یا آب‌گریزکننده | ترک‌های فعال، بخش‌های پوک | پوشاندن ترک فعال بدون ترمیم |
| کامپوزیت | درزگیر مناسب و اصلاح اتصال‌ها | درز صفحه‌ها، دور پنجره | بستن درزهای نمای تهویه‌دار با درز باز |
| دور پنجره و درز انبساط | درزگیر پلی‌یورتان، سیلیکون یا هیبرید با بک‌راد | چسبندگی سه‌طرفه، مسیر خروج آب | بستن آبچکان و مسیر تخلیه |
شوره نما: علت و راه رفع
شوره همان لکه‌های سفید و پودری روی آجر، سنگ یا بند است. علتش نمک‌های محلولی است که با آب به سطح می‌آیند و پس از تبخیر آب روی سطح می‌مانند. پس شوره همیشه نشانه حرکت آب در دیوار است؛ اگر آب قطع نشود، شوره دوباره برمی‌گردد.
علت‌های رایج شوره
- نمک موجود در آجر، ملات، سیمان یا ماسه نشسته.
- رطوبت صعودی از زمین در پای دیوار.
- آب باران که از بند باز یا بالای نما (درپوش جان‌پناه، ناودان) وارد می‌شود.
- شوره اولیه پس از ساخت که با خشک‌شدن مصالح بیرون می‌زند و اگر منبع آب دیگری نباشد، معمولاً با گذشت زمان کم می‌شود.
روش رفع شوره
- منبع آب را پیدا و قطع کنید: بند باز، ناودان، رطوبت صعودی یا نشتی لوله.
- پاک‌کردن خشک: اول با برس نرم و خشک. شست‌وشوی زیاد با آب می‌تواند نمک بیشتری را به داخل ببرد و دوباره بیرون بیاورد.
- پاک‌کننده‌های مخصوص شوره فقط وقتی لازم است و پس از آزمایش روی یک قسمت کوچک استفاده شوند؛ سطح پیش از آن خیس و پس از آن کامل آب‌کشی شود تا ماده در آجر و بند نماند. اسیدهای قوی می‌توانند به آجر، ملات بند و به‌ویژه سنگ‌های آهکی آسیب جدی بزنند و نباید بی‌محابا استفاده شوند.
- صبر برای خشک‌شدن: تا وقتی دیوار مرطوب است و شوره تازه بیرون می‌زند، آب‌گریزکننده نزنید.
- سپس آب‌گریزکننده برای کاهش جذب آب باران.
نکته مهم: اگر روی دیواری که هنوز نمک و آب در آن حرکت میکند ماده آب‌گریز یا پوشش زده شود، نمک ممکن است به‌جای سطح، کمی زیر سطح متبلور شود. این کار به پوسته‌شدن و ورقه‌شدن آجر یا سنگ منجر می‌شود که از خود شوره آسیب‌زاتر است. به همین دلیل ترتیب «قطع آب، پاک‌سازی، خشک‌شدن، سپس آب‌گریز» مهم است.
نم نما و دیوار بیرونی: چه کار کنیم؟
برای رفع نم نمای ساختمان این ترتیب کمک میکند:
- الگوی نم را ثبت کنید: فقط بعد از باران دیده می‌شود یا همیشه؟ از پای دیوار شروع شده یا زیر پنجره و بالای نما؟
- ناودان‌ها، درپوش جان‌پناه، آبچکان‌ها و اتصال بام به نما را بررسی کنید.
- درزها و ترک‌ها را ترمیم کنید.
- بخش‌های پوک و جداشده را بازسازی کنید.
- بعد از خشک‌شدن، ماده مناسب نوع نما را اجرا کنید.
اگر رطوبت از داخل ساختمان یا از زیرزمین و دیوار مجاور خاک می‌آید، مسیر دیگری لازم است که در عایق‌کاری دیوار جانبی ساختمان توضیح داده شده است.
عایق برای نمای ساختمان: رطوبتی یا حرارتی؟
«عایق نما» در جست‌وجوها دو معنا دارد. عایق رطوبتی یا آب‌گریز جلوی جذب آب را می‌گیرد و ظاهر نما را حفظ میکند. عایق حرارتی (مثل سیستم‌های عایق بیرونی دیوار) برای کاهش اتلاف انرژی است و طراحی جداگانه‌ای دارد. این دو با هم ارتباط دارند: دیوار خیس عایق حرارتی ضعیف‌تری است و عایق حرارتی بیرونی هم باید طوری اجرا شود که آب پشتش نرود. برای بخش حرارتی، عایق حرارتی نمای ساختمان را ببینید.
عمر مواد آب‌بندی نما به چه چیزی بستگی دارد؟
- جنس و تخلخل سطح: عمق نفوذ آب‌گریزکننده در هر سطح متفاوت است.
- جهت نما: نمای رو به آفتاب و نمای رو به باران‌های غالب زودتر فرسوده می‌شوند.
- کیفیت آماده‌سازی: تمیزی و خشکی سطح و ترمیم درزها.
- میزان مصرف و یکنواختی اجرا: بخش‌هایی که ماده کافی نگرفته‌اند زودتر آب جذب می‌کنند.
- حرکت ساختمان و درزها: درزگیرها با حرکت مداوم پیر می‌شوند و نیاز به بازدید دارند.
یک آزمون ساده برای وقت تجدید: اگر قطره‌های آب به‌جای جمع‌شدن روی سطح، جذب سنگ یا آجر شوند و سطح تیره شود، اثر آب‌گریزکننده کم شده است.
اشتباهات رایج در آب‌بندی نما
- اجرای ماده پیش از پیدا کردن منبع آب. اگر آب از ناودان، درپوش جان‌پناه یا رطوبت صعودی می‌آید، آب‌گریزکردن سطح نما فقط محل بروز مشکل را جابه‌جا میکند.
- اجرا روی سطح خیس یا بلافاصله بعد از شست‌وشو. آب داخل منافذ جلوی نفوذ ماده را می‌گیرد و نتیجه نایکنواخت می‌شود.
- پوشاندن ترک و بند خالی با آب‌گریزکننده. این مواد منفذ را آب‌گریز می‌کنند، اما شکاف را پر نمی‌کنند.
- استفاده از پوشش فیلمی بسته روی آجر و سنگ متخلخل. رطوبتی که از داخل یا پای دیوار می‌آید پشت لایه حبس می‌شود و به تاول، پوسته‌شدن یا تیرگی منجر می‌شود.
- اسیدشویی بی‌محابا برای رفع شوره. روی سنگ‌های آهکی و ملات بند، آسیب ماندگار به جا می‌گذارد و گاهی نمک جدید هم وارد دیوار میکند.
- درزگیری بدون نوار پشتیبان یا با درزگیر نامناسب. درزگیری که به سه طرف درز چسبیده، با اولین حرکت ساختمان ترک می‌خورد؛ درزگیر نامناسب هم ممکن است روی سنگ لکه بیندازد.
- بستن مسیر خروج آب زیر پنجره‌ها و پشت نما. بعضی نماها برای خروج آبی که پشتشان می‌رود راه تخلیه دارند و نباید با درزگیر یا ملات بسته شوند.
- اجرا بدون آزمایش روی نمونه. یک قطعه کوچک و کم‌دید، پیش از اجرای کل نما، جلوی تغییر رنگ ناخواسته را می‌گیرد.
هزینه آب‌بندی نما به چه عواملی بستگی دارد؟
- متراژ و ارتفاع نما و روش دسترسی (داربست، سکوی متحرک یا کار با طناب).
- جنس نما و ماده لازم برای آن.
- میزان ترمیم: بندکشی، درزگیری، ایمن‌سازی سنگ‌های لق و بازسازی سیمان‌کاری پوک.
- لزوم پاک‌سازی شوره و لکه پیش از اجرا.
- تعداد پنجره‌ها و طول درزهایی که باید درزگیری شوند.
ایمنی کار در ارتفاع
آب‌بندی نما معمولاً کار در ارتفاع است و بدون داربست استاندارد، سکوی کار یا تجهیزات کار با طناب و فرد آموزش‌دیده نباید انجام شود. روی نردبان بلند یا لبه بام برای اجرای مواد خم نشوید و زیر محل کار را برای عابران ببندید. سنگ لق نما ممکن است در حین کار جدا شود. فاصله ایمن داربست و ابزار از کابل‌های برق را رعایت کنید. بعضی آب‌گریزکننده‌ها حلال‌دار و قابل اشتعال‌اند و بخارشان نباید استنشاق شود. در صورت سقوط یا آسیب با اورژانس ۱۱۵ و در صورت آتش‌سوزی با آتش‌نشانی ۱۲۵ تماس بگیرید.
چه وقت سراغ متخصص بروید
- منبع نم مشخص نیست یا نم داخل ساختمان هم دیده می‌شود.
- شوره بعد از پاک‌کردن دوباره برمی‌گردد یا سطح آجر و سنگ پوسته شده است.
- سنگ لق، ترک پهن یا ترکی که بزرگ‌تر می‌شود وجود دارد.
- نما بلند است و کار به داربست یا دسترسی با طناب نیاز دارد.
- نمی‌دانید آب‌گریزکننده یا پوشش با جنس نمای شما سازگار است.
برکه یک مجموعه مهندسی آب‌بندی ساختمان است و آب‌بندی نما را هم خودش اجرا میکند. کارشناس ما حضوری منبع رطوبت، درزها و جنس نما را بررسی میکند و آب‌گریزکننده را همان‌جا روی یک قطعه کوچک و کم‌دید آزمایش میکند. کار، از پاک‌سازی شوره و بندکشی دوباره آجر تا درزگیری دور پنجره و درز نمای کامپوزیت، با تیم ما و از روی داربست یا سکوی کار، و در نماهای بلند با تیم دسترسی با طناب، انجام می‌شود. بازدید رایگان است و در تهران، البرز و حومه انجام می‌شود. روال بازدید و اجرا در صفحه خدمت صفحه خدمت آب‌بندی نمای ساختمان آمده است؛ هماهنگی: ۰۲۱ ۲۸۴۲ ۴۶۵۵.
پرسش‌های رایج
برای آب‌بندی نمای سنگ چه ماده‌ای مناسب است؟
برای سنگ‌های متخلخل معمولاً آب‌گریزکننده نافذ پایه سیلان یا سیلوکسان، پس از ترمیم بندها و درزگیری. ماده باید روی یک قطعه کوچک آزمایش شود تا تغییر رنگ یا براقیت ایجاد نکند.
آیا آب‌گریزکننده رنگ نما را تغییر می‌دهد؟
آب‌گریزکننده‌های نافذ معمولاً ظاهر را کم تغییر می‌دهند، اما روی بعضی سنگ‌ها ممکن است کمی تیرگی یا حالت خیس ایجاد کنند. به همین دلیل آزمایش روی قسمتی کوچک و کم‌دید پیش از اجرای کامل لازم است.
شوره آجر نما را چطور پاک کنیم که برنگردد؟
اول منبع آب را قطع کنید، سپس شوره را با برس خشک پاک کنید و در صورت لزوم از پاک‌کننده مخصوص، پس از آزمایش، استفاده کنید. بعد از خشک‌شدن کامل دیوار، آب‌گریزکننده بزنید. بدون قطع آب، شوره دوباره برمی‌گردد.
آیا می‌شود نمای سیمانی را با رنگ آب‌بند کرد؟
بله، پوشش اکریلیک یا الاستومری بخارگذر روی نمای سیمانی سالم کاربرد دارد. ترک‌های فعال و بخش‌های پوک باید قبل از آن ترمیم شوند؛ رنگ ترک فعال را برای مدت طولانی نمی‌پوشاند.
آب‌بندی نما در چه فصلی بهتر انجام می‌شود؟
زمانی که سطح نما خشک است، باران در پیش نیست و هوا نه یخبندان است و نه گرمای شدید. معمولاً بهار و پاییز با هوای پایدار برای این کار مناسب‌ترند، اما معیار اصلی خشکی سطح و پیش‌بینی هواست.
چرا دور پنجره‌ها نم می‌زند؟
معمولاً به‌دلیل درزگیر فرسوده یا جداشده بین قاب و دیوار، نبود آبچکان یا شیب مناسب زیر پنجره، یا ترک در سنگ زیر پنجره (هره). درزگیری درست و اصلاح مسیر خروج آب معمولاً مشکل را حل میکند.
عایق نانو برای نما واقعاً مؤثر است؟
نام نانو به‌تنهایی معیار کیفیت نیست. بیشتر این محصولات در عمل آب‌گریزکننده سیلان یا سیلوکسان‌اند و فقط مثل همان مواد ارزیابی می‌شوند: سازگاری با جنس نما، سطح آماده و خشک، و آزمایش روی نمونه. ترک و بند باز را هم نمی‌بندند.