استخر بدون موتورخانه استخری است که به‌جای اتاق جداگانه، تجهیزات تصفیه (پمپ، فیلتر و گاهی گرم‌کن) در یک پکیج یکپارچه داخل دیواره استخر یا در محفظه‌ای کوچک کنار آن نصب می‌شود. یعنی تصفیه حذف نمی‌شود، فقط فضای موتورخانه گرفته نمی‌شود. این راهکار برای استخرهای کوچک تا متوسط خانگی و ویلایی مناسب است؛ برای استخر بزرگ، استخر سرپوشیده با گرمایش قوی یا استخری که جکوزی و سونا هم دارد، معمولاً یک موتورخانه کوچک با جانمایی فشرده لازم است.
استخر شنایی که پمپ و فیلتر نداشته باشد، آبش در مدت کوتاهی کدر می‌شود، جلبک می‌زند و برای شنا بهداشتی نیست. پس سؤال درست این نیست که «آیا می‌شود تجهیزات را حذف کرد؟»، بلکه این است که «تجهیزات را کجا و چطور بگذاریم که اتاق موتورخانه لازم نباشد؟».
سه راه برای ساخت استخر بدون اتاق موتورخانه
- پکیج تصفیه دیواری (یکپارچه) داخل دیواره استخر.
- پمپ و فیلتر در محفظه یا جعبه کنار استخر.
- موتورخانه فشرده در یک کابین کوچک.
۱. پکیج تصفیه دیواری (یکپارچه)
یک دستگاه که پمپ، فیلتر (معمولاً کارتریجی یا کیسه‌ای)، دهانه مکش شبیه اسکیمر و نازل برگشت را در یک بدنه جمع کرده است. بدنه در دیواره استخر نصب می‌شود و بخش موتور در پشت دیواره یا در یک جعبه کوچک قرار می‌گیرد. بعضی مدل‌ها چراغ و جای نصب گرم‌کن برقی یا اتصال به مبدل هم دارند.
- مزیت: کمترین لوله‌کشی و فضا؛ سرویس فیلتر از لب استخر انجام می‌شود.
- محدودیت: ظرفیت تصفیه محدود است و برای استخر بزرگ یا پرمصرف کافی نیست. فیلتر کارتریجی باید مرتب بیرون آورده و شسته شود.
۲. پمپ و فیلتر در محفظه یا جعبه کنار استخر
پمپ، فیلتر شنی و شیرآلات معمولی در یک محفظه بتنی مدفون یا جعبه سرپوشیده کنار استخر نصب می‌شوند. از نظر تجهیزات شبیه موتورخانه است، فقط اتاق قابل‌ورود ندارد.
- مزیت: می‌توان از پمپ و فیلتر با ظرفیت معمولی استفاده کرد؛ اگر محفظه پایین‌تر از سطح آب باشد، پمپ راحت‌تر آب می‌گیرد.
- محدودیت: محفظه باید راه تخلیه آب، تهویه و درپوش محکم داشته باشد؛ وگرنه آب باران یا نشتی در آن جمع می‌شود و رطوبت به پمپ و برق آسیب می‌زند. جا برای سرویس هم معمولاً تنگ است.
- خطر محفظه پایین‌تر از سطح آب: اگر لوله یا اتصالی در چنین محفظه‌ای نشت کند، آب استخر می‌تواند به داخل آن تخلیه شود. شیرهای قطع روی لوله‌های مکش و رانش، کفشوی یا پمپ تخلیه، و تابلو برق بیرون از محفظه و بالاتر از زمین ضروری است.
۳. موتورخانه فشرده
اگر استخر بزرگ‌تر است یا گرمایش جدی لازم دارد، معمولاً راه منطقی‌تر یک موتورخانه استخر کوچک با چیدمان فشرده است، نه حذف کامل آن. این موتورخانه می‌تواند زیر عرشه، زیر پله یا در گوشه زیرزمین جا بگیرد.
مقایسه گزینه‌ها با موتورخانه معمولی
| ویژگی | پکیج دیواری | محفظه کنار استخر | موتورخانه فشرده یا معمولی |
|---|---|---|---|
| حجم آب قابل پوشش | استخر کوچک | کوچک تا متوسط | بدون محدودیت جدی؛ بسته به طراحی |
| گرمایش | هیتر برقی کم‌ظرفیت یا پمپ حرارتی بیرونی | هیتر برقی، پمپ حرارتی یا مبدل متصل به پکیج ساختمان | همه روش‌ها، از جمله دیگ و مشعل |
| صدا | نزدیک استخر شنیده می‌شود | با درپوش و عایق کمتر است | دور از استخر و قابل عایق‌کاری |
| دسترسی برای سرویس | از لب استخر، ساده | محدود؛ باید درپوش برداشته شود | راحت‌ترین دسترسی |
| جکوزی، سونا، رطوبت‌گیر | مناسب نیست | معمولاً مناسب نیست | قابل اجرا |
| عوامل اصلی هزینه | مدل پکیج، کار نصب در دیواره | ساخت محفظه، زهکشی، تجهیزات | ساخت اتاق، تجهیزات، دودکش و تهویه اگر دیگ دارد |
هزینه هر کدام به ابعاد استخر، نوع گرمایش، فاصله تا تابلو برق و شرایط زمین بستگی دارد و عدد دقیق آن فقط بعد از بازدید و طراحی مشخص می‌شود.
محدودیت‌هایی که باید از قبل بدانید
گرمایش
بزرگ‌ترین محدودیت استخر بدون موتورخانه، گرمایش است. دیگ و مشعل گازی یا گازوئیلی به اتاق، دودکش و هوای احتراق نیاز دارند و نباید داخل جعبه یا محفظه بسته نصب شوند. گزینه‌های معمول بدون اتاق موتورخانه:
- هیتر برقی: برای استخرهای کوچک یا گرمایش کمکی؛ به انشعاب برق کافی نیاز دارد.
- پمپ حرارتی: دستگاه آن در فضای باز نصب می‌شود و اتاق نمی‌خواهد؛ در هوای خیلی سرد کارایی‌اش کم می‌شود.
- مبدل حرارتی متصل به پکیج ساختمان: مبدل در محفظه کنار استخر و گرما از پکیج یا دیگ خانه. آب استخر هیچ‌وقت وارد خود پکیج نمی‌شود؛ آب گرم پکیج و آب استخر فقط در مبدل کنار هم قرار می‌گیرند. مبدل بعد از فیلتر و پیش از کلرزن قرار می‌گیرد، و پکیج گازسوز داخل ساختمان و با دودکش استاندارد خودش می‌ماند. درباره ظرفیت و محدودیت‌های این روش در موتورخانه استخر با پکیج توضیح داده‌ایم.
- پوشش روی آب: اتلاف گرما و تبخیر را کم میکند و کنار هر روش گرمایشی مفید است.
حجم آب و میزان استفاده
هرچه حجم آب و تعداد استفاده‌کننده بیشتر باشد، پمپ و فیلتر بزرگ‌تری لازم است. پکیج دیواری برای استخر کوچک خانوادگی طراحی شده و برای استخر بزرگ یا پرتردد کافی نیست. حد دقیق را مشخصات فنی هر دستگاه و محاسبه حجم آب تعیین میکند.
استخر سرپوشیده، جکوزی و سونا
استخر سرپوشیده علاوه بر تصفیه، به کنترل رطوبت سالن (رطوبت‌گیر یا هواساز) نیاز دارد. جکوزی پمپ و گرمایش جدا و سونا تأسیسات خودش را می‌خواهد. وقتی این‌ها در طرح هستند، داشتن موتورخانه تقریباً اجتناب‌ناپذیر است. اگر به این نتیجه رسیدید، مطلب حداقل ابعاد موتورخانه استخر کمک میکند کمترین فضای لازم را بدانید.
تصمیم را پیش از بتن‌ریزی بگیرید
جای پکیج دیواری یا محفظه تجهیزات باید پیش از قالب‌بندی و بتن‌ریزی دیواره استخر مشخص شود. بعد از ساخت، باز کردن دیواره برای نصب پکیج هم پرهزینه است و هم خطر نشتی را بالا می‌برد. پیش از اجرا این موارد را روشن کنید:
- نوع و مدل پکیج یا تجهیزات، و ابعاد دقیق دهانه آن در دیواره.
- تراز نصب پکیج نسبت به سطح آب و جای اسکیمر، کف‌کش و نازل‌های برگشت.
- مسیر لوله‌ها و نحوه آب‌بندی محل عبور لوله‌ها و بدنه پکیج از دیواره.
- جای محفظه، راه تخلیه آب آن و درپوش مقاوم در برابر رفت‌وآمد.
- مسیر کابل برق از تابلو، و روش گرمایش.
این تصمیم‌ها بخشی از طراحی و ساخت استخر است و بهتر است همان‌جا همراه با سازه و آب‌بندی دیده شود.
ایمنی برق تجهیزات نزدیک آب
در استخر بدون موتورخانه، پمپ و برق به آب و شناگر نزدیک‌ترند، پس ایمنی برق اهمیت بیشتری دارد:
- همه تجهیزات باید سیم ارت سالم و متصل داشته باشند.
- مدار تجهیزات استخر باید کلید محافظ جان (RCD) با حساسیت ۳۰ میلی‌آمپر داشته باشد و این کلید هر چند وقت یک بار با دکمه تست آزمایش شود.
- بدنه‌های فلزی نزدیک استخر (نردبان، دستگیره، بدنه پکیج اگر فلزی است) باید به سیستم همبندی و ارت وصل شوند.
- کابل‌ها از داخل لوله محافظ عبور کنند و اتصالات در جعبه آب‌بند باشند.
- چراغ داخل آب فقط از نوع مخصوص استخر و با ولتاژ پایین ایمن (معمولاً ۱۲ ولت، از طریق ترانسفورماتور ایمنی) نصب شود و ترانسفورماتور بیرون از آب و محفظه خیس باشد.
- محفظه تجهیزات نباید آب جمع کند؛ پمپ نباید در آب یا رطوبت دائمی بماند و تابلو برق بیرون از محفظه و بالاتر از زمین نصب شود.
- پیش از هر کار روی پمپ یا پکیج، برق را از تابلو قطع کنید.
کار برق استخر را به برق‌کار صلاحیت‌دار بسپارید.
نگهداری استخر بدون موتورخانه
- pH و کلر: pH آب را بین ۷٫۲ تا ۷٫۶ نگه دارید و کلر آزاد را با کیت تست مرتب اندازه بگیرید. مواد شیمیایی را طبق دستور سازنده و جدا از هم اضافه کنید؛ کلر و اسید را هرگز با هم مخلوط نکنید و با دستکش و عینک کار کنید. اگر پکیج گرم‌کن داخلی دارد، قرص کلر را فقط در جایی بگذارید که سازنده اجازه داده، نه پیش از گرم‌کن.
- فیلتر: کارتریج پکیج دیواری را طبق دستور سازنده بیرون بیاورید و با آب بشویید و وقتی فرسوده شد عوض کنید. فیلتر شنی را در زمان لازم شستشوی معکوس دهید.
- سبد اسکیمر و پیش‌صافی پمپ: برگ و آشغال را مرتب خالی کنید تا جریان آب کم نشود و پمپ بی‌آب کار نکند.
- دیواره و کف: با برس و جاروی استخر تمیز کنید تا جلبک در گوشه‌ها و درزها جا نگیرد؛ در استخر بدون موتورخانه که جریان آب ضعیف‌تر است، گوشه‌های کم‌گردش بیشتر نیاز به برس دارند.
- محفظه تجهیزات: بعد از باران‌های شدید داخل محفظه را بررسی کنید و راه تخلیه آن را باز نگه دارید.
- زمستان: در مناطق سرد، اگر استخر کار نمی‌کند، آب داخل پمپ، فیلتر و لوله‌های بیرونی را طبق دستور سازنده تخلیه کنید تا یخ‌زدگی به آن‌ها آسیب نزند.
اگر پمپ صدا می‌دهد، آب با وجود تصفیه کدر می‌ماند یا محفظه مدام آب جمع میکند، بهتر است تجهیزات بررسی شوند. سرویس و نگهداری تجهیزات استخر همین موارد را پوشش می‌دهد.
اشتباه‌های رایج
- تصور اینکه استخر شنا بدون پمپ و فیلتر و فقط با شیب کف یا سنگ و گیاه تمیز می‌ماند.
- انتخاب پکیج دیواری برای استخری که از ظرفیت آن بزرگ‌تر است.
- گذاشتن دیگ یا پکیج گازسوز داخل جعبه یا محفظه بسته کنار استخر.
- ساخت محفظه تجهیزات بدون راه تخلیه آب.
- تصمیم‌گیری درباره پکیج بعد از بتن‌ریزی دیواره.
- نصب تجهیزات بدون ارت و کلید محافظ جان.
پرسش‌های رایج
آیا استخر بدون موتورخانه بدون پمپ و فیلتر هم وجود دارد؟
برای استخر شنا، نه. حتی استخرهای طبیعی که با گیاهان و بستر بیولوژیک تصفیه می‌شوند، معمولاً پمپ دارند و طراحی و نگهداری خاص خودشان را می‌خواهند؛ آن‌ها موضوع جداگانه‌ای هستند.
آیا استخر موجود را می‌شود بدون موتورخانه کرد؟
گاهی می‌شود تجهیزات را به محفظه کنار استخر منتقل کرد، اما نصب پکیج دیواری در استخر ساخته‌شده به بریدن دیواره و آب‌بندی دوباره نیاز دارد و معمولاً منطقی نیست. باید با بازدید بررسی شود.
صدای پکیج دیواری اذیت میکند؟
پمپ صدا دارد و چون نزدیک استخر است، شنیده می‌شود. جای نصب، پایه و درپوش مناسب صدا را کمتر میکند.
هزینه استخر بدون موتورخانه کمتر است؟
هزینه ساخت اتاق حذف می‌شود، اما به نوع پکیج، روش گرمایش و ابعاد استخر بستگی دارد. برای استخر بزرگ یا گرم، حذف موتورخانه لزوماً صرفه‌جویی نیست.
طراحی استخر بدون موتورخانه با برکه
اگر حیاط یا ویلای شما جای اتاق موتورخانه ندارد، گروه مهندسی برکه پیش از طراحی، ابعاد استخر، نیاز گرمایش و شرایط محل را بررسی میکند و می‌گوید پکیج دیواری، محفظه کنار استخر یا موتورخانه فشرده کدام برای شما مناسب‌تر است. این بررسی بخشی از خدمات طراحی و ساخت استخر در تهران، کرج و شهرهای اطراف است. بازدید رایگان است و دامنه کار و برآورد هزینه به صورت مکتوب ارائه می‌شود. شماره تماس: ۰۲۱ ۲۸۴۲ ۴۶۵۵.