کاسه استخر، یعنی دیواره و کفی که آب را نگه می‌دارد و فشار خاک را تحمل میکند، نباید با بلوک هبلکس ساخته شود. هبلکس (بتن سبک گازی) متخلخل است، آب جذب میکند و برای تحمل فشار آب و خاک ساخته نشده است؛ به همین دلیل، حتی با کلاف بتنی و لایه آب‌بندی، آن را سازه مطمئنی برای کاسه نمی‌دانیم. سازه کاسه معمولاً بتن مسلح درجا است و در استخرهای کوچک و کم‌عمق روی خاک محکم، با طراحی سازه، می‌تواند بلوک سیمانی توپرشده با بتن و میلگرد باشد. جای درست هبلکس در پروژه استخر، دیوارهای سالن سرپوشیده، موتورخانه، رختکن و فضاهای اطراف است.
در ادامه توضیح می‌دهیم چرا هبلکس برای کاسه مناسب نیست، کجا انتخاب خوبی است، و اگر قرار است استخر با بلوک ساخته شود، اجرای درست چه مراحلی دارد.
بلوک هبلکس چیست؟
هبلکس نام رایج بلوک بتن سبک گازی اتوکلاوشده (AAC) است. مخلوط سیمان، آهک، ماسه سیلیسی و آب با مقدار کمی پودر آلومینیوم واکنش می‌دهد، حباب‌های ریز گاز در آن پخش می‌شود و پس از برش، در اتوکلاو با بخار تحت فشار عمل‌آوری می‌شود. نتیجه، بلوکی پر از حفره‌های ریز است که چند برابر سبک‌تر از بتن معمولی است. هبلکس در اصل برای دیوارهای غیرباربر و پیرامونی ساختمان تولید می‌شود.
همین ساختار حفره‌دار، هم مزیت‌های هبلکس را می‌سازد و هم محدودیت‌هایش را:
- سبک است: بار مرده ساختمان را کم میکند و جابه‌جایی و چیدنش سریع است.
- عایق حرارتی نسبتاً خوبی است: برای دیوارهای پیرامونی ساختمان یک امتیاز است.
- راحت بریده و شیار زده می‌شود: برای لوله‌کشی و برق‌کشی داخل دیوار معمولی کار را ساده میکند.
- عایق رطوبت نیست: برخلاف آنچه گاهی گفته می‌شود، هبلکس آب را از طریق حفره‌ها و منافذ مویینه جذب میکند. هبلکسی که مدام خیس بماند، مقاومتش کمتر می‌شود و در هوای سرد ممکن است در چرخه یخ‌زدن و آب‌شدن آسیب ببیند.
- مقاومت فشاری و خمشی آن محدود است: برای دیوار جداکننده و دیوار پیرامونی غیرباربر کافی است، نه برای دیواری که باید فشار جانبی آب و خاک را تحمل کند.
چرا کاسه استخر را نباید با هبلکس ساخت؟
- بلوک هبلکس متخلخل که آب را جذب میکند (نامناسب برای کاسه).
- ترک در دیوار و کاشی.
- نشت آب به خاک پشت دیواره.
- بتن مسلح درجا با آرماتور در دیوار و کف.
- پوشش آب‌بند پیوسته روی وجه داخلی.
دیواره استخر یک دیوار معمولی نیست. از داخل، آب به آن فشار جانبی وارد میکند که با عمق بیشتر می‌شود؛ از بیرون، وقتی استخر خالی است، خاک و گاهی آب زیرزمینی آن را به داخل هل می‌دهد. سازه کاسه باید برای هر دو حالت (پر و خالی) طراحی شود، سال‌ها زیر این بارها بماند، ترک برندارد و بستر سالمی برای لایه آب‌بندی و کاشی باشد. هبلکس از چند جهت با این شرایط جور نیست:
- جذب آب: اگر لایه آب‌بندی جایی ترک بخورد یا دور یک قطعه توکار نشت کند، آب وارد بدنه متخلخل دیوار می‌شود، در آن پخش می‌شود و پیدا کردن مسیر نشت را سخت میکند.
- مقاومت ناکافی در برابر فشار جانبی: هبلکس برای بار فشاری سبک در دیوار ساختمان ساخته شده است، نه برای خمش ناشی از فشار آب و خاک.
- بستر ضعیف برای آب‌بندی و کاشی: عایق سیمانی و چسب کاشی روی سطحی که آب جذب میکند و کمی تغییر شکل می‌دهد، بیشتر در معرض ترک و جدا شدن است.
- قطعات توکار: اسکیمر، نازل‌ها، کفشور و چراغ باید محکم و آب‌بند در دیواره بنشینند. در بدنه نرم و حفره‌دار هبلکس، اتصال مطمئن و آب‌بند دور این قطعات دشوار است.
- یخ‌زدگی: در لواسان، فشم، دماوند و مناطق سردسیر، بلوکی که آب به آن نفوذ کرده ممکن است در چرخه یخ‌زدن و آب‌شدن آسیب ببیند.
اگر پیشنهادی مثل «هبلکس با کلاف بتنی و یک لایه عایق» به شما داده شده، دقت کنید که کلاف‌ها فقط نوارهایی از دیوار را تقویت می‌کنند؛ فاصله بین کلاف‌ها همچنان هبلکس است و همان بخش است که فشار آب را می‌گیرد. بلوک هبلکس معمولی توپر است و مثل بلوک سیمانی توخالی، حفره‌ای برای میلگرد قائم و بتن در دل خود ندارد. لایه آب‌بندی هم جای سازه را نمی‌گیرد؛ اگر دیوار زیر بار تغییر شکل بدهد یا ترک بخورد، عایق روی آن هم آسیب می‌بیند.
استخر بلوکی روی سطح زمین
در استخری که روی سطح زمین یا نیمه‌مدفون ساخته می‌شود، دیوار مثل دیواره یک مخزن آزاد کار میکند: تمام فشار آب را خودش تحمل میکند و اتصال آن به کف بتنی اهمیت بیشتری پیدا میکند. اینجا هبلکس به‌هیچ‌وجه گزینه سازه‌ای نیست و حتی بلوک سیمانی مسلح هم فقط با طراحی سازه و برای ارتفاع آب کم منطقی است؛ در بسیاری از موارد بتن مسلح انتخاب مطمئن‌تری است.
هبلکس در پروژه استخر کجا انتخاب خوبی است؟
هبلکس در پروژه استخر کنار گذاشته نمی‌شود؛ فقط باید جایی به کار برود که با آب و خاک درگیر نیست:
- دیوارهای سالن استخر سرپوشیده: سبکی و عایق حرارتی هبلکس در اینجا مفید است. هوای سالن استخر مرطوب است، پس سطح داخلی دیوار باید با اندود و پوشش مقاوم در برابر رطوبت محافظت شود، جزئیات کنترل بخار طبق طراحی رعایت شود و تهویه و رطوبت‌گیری سالن درست طراحی شود. نکات طراحی سالن را در راهنمای ساخت استخر سرپوشیده آورده‌ایم.
- دیوارهای موتورخانه: اتاق تجهیزات، با رعایت جای کافی برای سرویس و تهویه. برای جانمایی آن، حداقل ابعاد موتورخانه استخر را ببینید. کف موتورخانه و پای دیوارها در معرض آب و نشتی تجهیزات است؛ بهتر است چند ردیف پایین دیوار با کرسی بتنی یا بلوک سیمانی اجرا شود و کف و پای دیوار آب‌بندی شود.
- رختکن، دوش، سونا و انباری کنار استخر: با همان رعایت که دیوار سرویس بهداشتی دارد؛ یعنی آب‌بندی کف و پای دیوار و پوشش مقاوم در برابر رطوبت.
- دیوار محوطه و جداکننده‌ها: به شرطی که روی پی و کرسی مناسب باشد و پای دیوار در تماس دائم با خاک خیس یا آب پاشیده‌شده استخر نماند.
جایی که هبلکس نباید باشد: دیواره و کف کاسه، کانال سرریز، بالانس تانک، دیوار حائل پشت استخر و هر دیواری که زیر سطح زمین در تماس با خاک مرطوب است.
مقایسه روش‌های ساخت دیواره استخر
| روش | جذب آب | تحمل فشار آب و خاک | کجا منطقی است | نکته اجرا |
|---|---|---|---|---|
| بتن مسلح درجا | کم، اگر بتن درست ساخته، ویبره و عمل‌آوری شود | با طراحی سازه، بله | بیشتر استخرهای ویلایی و سرپوشیده؛ هر شکل و عمق | قالب‌بندی، زمان عمل‌آوری و جزئیات درز کف و دیواره |
| بلوک سیمانی توپرشده با بتن و میلگرد | متوسط؛ درزهای زیاد دارد و به آب‌بندی کامل وابسته است | با طراحی سازه، در استخر کوچک و کم‌عمق روی خاک محکم؛ برای استخر عمیق، خاک دستی یا فشار خاک زیاد مناسب نیست | استخر کوچک، جایی که قالب‌بندی دشوار است | پر کردن کامل حفره‌ها، میلگرد قائم و افقی، اتصال به کف بتنی |
| بلوک هبلکس | زیاد | برای این کار ساخته نشده است | فقط سالن، موتورخانه، رختکن و فضاهای اطراف؛ نه دیواره نگه‌دارنده آب | برای کاسه استخر توصیه نمی‌شود |
برای استخر دائمی که در خاک ساخته می‌شود، بتن مسلح درجا انتخاب پیش‌فرض است. اگر شرایط محل به سمت بلوک می‌رود، جزئیات آن را در راهنمای ساخت استخر بلوکی توضیح داده‌ایم. مقایسه کامل‌تر سیستم‌ها، از جمله گالوانیزه و فایبرگلاس، در صفحه طراحی و ساخت استخر آمده است.
ضخامت دیوار استخر بلوکی چقدر باشد؟
یک عدد ثابت برای همه استخرها درست نیست. ضخامت دیوار، قطر و فاصله میلگردها، و اینکه بلوک سیمانی اصلاً کافی است یا باید بتن درجا ریخت، به عمق آب، ارتفاع خاک پشت دیوار، جنس خاک، سطح آب زیرزمینی و دهانه دیوارها بستگی دارد. این را باید محاسبه سازه تعیین کند، نه عرف کارگاه؛ عددی که بدون دیدن زمین و نقشه گفته شود قابل اتکا نیست. هرچه استخر عمیق‌تر و خاک ضعیف‌تر باشد، کفه ترازو بیشتر به سمت بتن مسلح می‌رود.
مراحل اجرای درست کاسه استخر
چه کاسه بتنی باشد چه بلوکی توپرشده، ترتیب کار در اصل یکی است:
- بازدید و بررسی زمین: جنس خاک، خاک دستی، آب زیرزمینی، فاصله تا پی ساختمان و دسترسی ماشین‌آلات. جای موتورخانه و مسیر لوله‌ها همین‌جا مشخص می‌شود.
- طراحی: ابعاد، عمق، شیب کف، نوع گردش آب (اسکیمری یا سرریزی) و جزئیات سازه.
- خاک‌برداری ایمن: با شیب یا مهار دیواره گود، و آماده‌سازی و تراکم بستر.
- بتن مگر و کف بتن مسلح: کف، پایه دیواره است و باید با میلگردهای انتظار دیوار یکپارچه اجرا شود.
- دیواره: بتن درجا با قالب، یا بلوک سیمانی که حفره‌هایش همراه با میلگرد قائم و افقی به‌طور کامل با بتن پر می‌شود.
- قطعات توکار و لوله‌ها پیش از بتن‌ریزی: اسکیمر، نازل، کفشور، چراغ و اسلیو لوله‌ها در جای دقیق خود و با جزئیات آب‌بند دور لوله نصب می‌شوند، نه بعد از بتن با سوراخ کردن دیوار.
- درز کف و دیواره: با واتراستاپ یا جزئیات آب‌بند معادل.
- عمل‌آوری: بتن و دوغاب باید زمان کافی مرطوب بمانند؛ این مرحله را نباید برای جلو افتادن برنامه کوتاه کرد.
- تست فشار لوله‌ها پیش از پوشانده شدن.
- لایه آب‌بندی: عایق سیمانی دوجزئی انعطاف‌پذیر، پیوسته روی کف و دیواره، با تقویت کنج‌ها و دور قطعات. ایزوگام جایش زیر کاشی استخر نیست.
- آب‌گیری و تست پیش از کاشی: تا اگر نشتی هست، پیش از پوشش نهایی پیدا شود.
- کاشی‌کاری با چسب و دوغاب مخصوص استخر، و بعد راه‌اندازی تجهیزات موتورخانه.
جزئیات مصالح و روش‌های آب‌بندی را در صفحه آب‌بندی استخر بتنی و بلوکی می‌توانید بخوانید.
هزینه به چه عواملی بستگی دارد؟
این تصور که هبلکس استخر را ارزان میکند، معمولاً درست از آب درنمی‌آید؛ صرفه‌جویی احتمالی در دیواره می‌تواند با هزینه تعمیر نشتی یا بازسازی بعدی از بین برود. بخش بزرگی از هزینه استخر هم اصلاً به جنس دیواره ربطی ندارد. عوامل اصلی:
- ابعاد، عمق و شکل استخر (مقدار بتن، میلگرد و قالب)
- وضعیت خاک، آب زیرزمینی و نیاز به مهار گود یا زهکشی
- دسترسی کارگاه برای ماشین‌آلات و بتن
- نوع گردش آب (اسکیمری یا سرریزی) و تجهیزات موتورخانه
- روباز یا سرپوشیده بودن، و گرمایش آب
- نوع کاشی و جزئیات لبه و محوطه
رقم دقیق فقط بعد از بازدید محل و مشخص شدن دامنه کار قابل اعلام است و باید مکتوب باشد.
اشتباه‌های رایج
- چیدن دیواره کاسه با هبلکس، با این تصور که عایق یا کلاف کمبودش را جبران میکند.
- بلوک سیمانی بدون پر کردن کامل حفره‌ها و بدون میلگرد؛ دیوار ظاهراً سالم است اما در برابر فشار آب و خاک ترک می‌خورد.
- کاشی مستقیم روی بلوک یا بتن بدون لایه آب‌بندی؛ کاشی و دوغاب آب‌بند نیستند.
- سوراخ کردن دیواره بعد از بتن برای نصب اسکیمر، نازل یا چراغ.
- حذف تست آب‌گیری پیش از کاشی‌کاری؛ نشتی بعد از کاشی، با هزینه تخریب پیدا می‌شود.
- ساخت استخر روی خاک دستی یا نزدیک پی ساختمان بدون بررسی سازه.
چه زمانی باید با متخصص مشورت کرد؟
- پیمانکاری ساخت کاسه با هبلکس را پیشنهاد کرده است.
- استخر عمیق است، زمین شیب دارد، خاک دستی است یا آب زیرزمینی بالاست.
- استخر روی سطح زمین، در طبقه یا روی سقف زیرزمین ساخته می‌شود؛ در این حالت تأیید مهندس سازه ساختمان لازم است.
- استخری دارید که با هبلکس یا بلوک بدون میلگرد ساخته شده و آب کم میکند یا ترک دارد.
اجرای استخر با برکه
گروه مهندسی برکه، با تیمی مجرب از مهندسان و فارغ‌التحصیلان دانشگاه‌های تهران و بیش از ۲۰ سال تجربه در کارهای آب در ساختمان، استخر را از بررسی زمین و طراحی سازه تا آب‌بندی، تست آب‌گیری و موتورخانه در تهران و البرز اجرا میکند. کاسه را با بتن مسلح، یا در شرایط مناسب با بلوک سیمانی توپرشده و مسلح، می‌سازیم و هبلکس را فقط در سالن، موتورخانه و فضاهای اطراف به کار می‌بریم. اگر روشی برای زمین شما مناسب نباشد، همین را صریح می‌گوییم. دامنه کار و هزینه پیش از شروع مکتوب می‌شود. برای طراحی و ساخت استخر و هماهنگی بازدید رایگان، با ۰۲۱ ۲۸۴۲ ۴۶۵۵ تماس بگیرید.