کرسی‌چینی دیوار کوتاهی از آجر یا بلوک است که روی پی و شناژ چیده می‌شود تا تراز کف طبقه همکف را بالاتر از زمین اطراف ببرد. پیش از شروع دیوارچینی، روی کرسی یک لایه عایق رطوبتی افقی اجرا می‌کنند تا رطوبت خاک از راه مویینگی از آجر و ملات بالا نرود و به دیوارهای طبقه همکف نرسد.
رایج‌ترین گزینه‌ها برای این لایه قیرگونی و ایزوگام است. نوع عایق هر چه باشد، باید پیوسته، با هم‌پوشانی کافی و بدون پارگی روی کل سطح کرسی اجرا شود و در بدنه‌هایی که با خاک تماس دارند به عایق پی و کف وصل شود. در ادامه مراحل اجرا، انتخاب بین این دو و خطاهایی را که سال‌ها بعد به نم پای دیوار می‌رسد توضیح داده‌ایم.
کرسی‌چینی چیست و عایق دقیقاً کجای آن قرار می‌گیرد؟
بعد از بتن‌ریزی پی و شناژها، فاصله بین روی شناژ تا تراز کف تمام‌شده همکف را با آجر یا بلوک و ملات ماسه‌سیمان می‌چینند. به این بخش کرسی‌چینی می‌گویند. کرسی دو کار اصلی دارد: بار دیوارها را به پی می‌رساند و کف ساختمان را از تراز خاک و آب سطحی بالاتر نگه می‌دارد. فضای بین کرسی‌ها هم معمولاً با خاک کوبیده یا مصالح پرکننده پر می‌شود و روی آن کف‌سازی انجام می‌گیرد.
آجر و ملات متخلخل‌اند و رطوبت خاک را مثل فتیله بالا می‌کشند؛ لایه عایق روی کرسی این مسیر را قطع میکند. جای درست آن:
- سطح افقی بالای کرسی: در تمام طول دیوارها، درست زیر اولین رج دیوارچینی.
- بدنه‌های در تماس با خاک: وجه بیرونی کرسی (و در صورت نیاز وجه داخلی) که خاک پشت آن ریخته می‌شود. عایق سطح بالا باید روی این بدنه‌ها برگردد و یکپارچه بماند.
- بالاتر از تراز زمین تمام‌شده بیرون: لایه افقی باید بالاتر از کف حیاط، پیاده‌رو یا باغچه کنار ساختمان باشد؛ در غیر این صورت آب از بالای عایق وارد دیوار می‌شود.
- پی و شناژ بتنی.
- کرسی‌چینی با آجر یا بلوک و ملات.
- عایق افقی روی کرسی در تمام طول دیوار، زیر اولین رج دیوارچینی.
- عایق بدنه کرسی در وجهی که با خاک تماس دارد.
- تراز زمین بیرون که باید پایین‌تر از لایه افقی باشد.
- کف همکف روی خاک کوبیده و مصالح پرکننده.
- رطوبت خاک که آجر و ملات آن را مثل فتیله بالا می‌کشند و عایق جلویش را می‌گیرد.
اجرای عایق رطوبتی در تراز کرسی در ساختمان‌سازی ایران کاری متداول و در نقشه‌های اجرایی معمولاً پیش‌بینی‌شده است. جزئیات دقیق، مثل نوع عایق، تعداد لایه‌ها و ارتفاع کرسی از زمین، باید طبق نقشه، مشخصات فنی پروژه و نظر مهندس ناظر باشد.
قیرگونی یا ایزوگام روی کرسی؛ کدام مناسب‌تر است؟
هر دو روش در ایران روی کرسی رایج است و هر دو اگر درست اجرا شوند جواب می‌دهند. تفاوت اصلی در یکنواختی لایه، سرعت کار و حساسیت به مهارت اجراکننده است.
| معیار | قیرگونی | ایزوگام | پوشش قیری یا سیمانی-پلیمری |
|---|---|---|---|
| شکل اجرا | قیر داغ و گونی (کنفی یا الیاف مصنوعی) لایه‌به‌لایه | رول آماده قیری که با شعله گرم و چسبانده می‌شود | مایع یا خمیری که با قلم‌مو، غلتک یا کاردک کشیده می‌شود |
| یکنواختی ضخامت | به مهارت استادکار بستگی دارد | یکنواخت؛ ضخامت کارخانه‌ای | به تعداد دست و دقت اجرا بستگی دارد |
| سرعت کار | کندتر، چند مرحله | سریع‌تر روی سطوح صاف و طولانی | متوسط؛ هر دست باید خشک شود |
| شکل‌پذیری در گوشه‌ها و اطراف ستون | خوب؛ با سطوح نامنظم کنار می‌آید | برش و دوخت دقیق در گوشه‌ها لازم است | خوب؛ مناسب جزئیات و نقاط دشوار |
| چسبندگی ملات دیوار روی آن | خوب، به‌ویژه اگر روی آخرین لایه ماسه پاشیده شود | در انواع بدون روکش فویل مناسب است | بسته به نوع محصول؛ طبق دستور سازنده |
| حساسیت زیر بار دیوار | اگر سطح زیر آن صاف باشد مشکلی ندارد؛ سنگ‌ریزه و لبه تیز سوراخش میکند | همین‌طور؛ زیرسازی صاف و تمیز لازم است | لایه نازک‌تر است و در برابر ضربه و سایش حساس‌تر |
| نکته ایمنی | کار با قیر داغ؛ خطر سوختگی و آتش | کار با شعله گاز؛ خطر آتش‌سوزی | کم‌خطرتر؛ رعایت دستور سازنده |
به‌طور خلاصه: روی کرسی‌های طولانی و صاف، ایزوگام سریع‌تر و یکنواخت‌تر است؛ جایی که گوشه، ستون و میلگرد انتظار زیاد است، قیرگونی یا پوشش مایع جزئیات را راحت‌تر می‌پوشاند. پوشش‌های مایع بیشتر برای جزئیات و بدنه‌ها به کار می‌روند و استفاده از آن‌ها به‌عنوان لایه اصلی افقی باید با نظر مهندس ناظر باشد.
یک نکته درباره ایزوگام: انواعی که روکش فویل آلومینیوم دارند برای سطحی که قرار است ملات دیوار روی آن بنشیند مناسب نیستند، چون ملات به فویل نمی‌چسبد. برای کرسی معمولاً از ایزوگام بدون فویل استفاده می‌کنند؛ نوع مناسب را با توجه به مشخصات محصول و نظر ناظر انتخاب کنید.
مراحل اجرای عایق رطوبتی روی کرسی‌چینی
- تراز و صاف کردن روی کرسی: بعد از آخرین رج کرسی، رویش یک لایه ملات ماسه‌سیمان می‌کشند تا سطحی صاف، تراز و بدون لبه تیز به دست بیاید. بیرون‌زدگی ملات و سنگ‌ریزه باید برداشته شود، چون عایق را زیر بار دیوار سوراخ میکند.
- خشک شدن و تمیزکاری: عایق قیری روی سطح خیس یا خاک‌آلود نمی‌چسبد. صبر کنید ملات خودش را بگیرد و سطح خشک شود، بعد گرد و خاک را جارو کنید.
- پرایمر قیری: یک دست پرایمر (قیر رقیق‌شده) روی سطح و بدنه‌ها زده می‌شود تا چسبندگی عایق بیشتر شود. پرایمر باید پیش از اجرای عایق کاملاً خشک شده باشد؛ حلال آن آتش‌گیر است و نباید با شعله یا قیر داغ روی پرایمر خیس کار کرد.
- اجرای عایق:
- در قیرگونی، به‌طور معمول قیر و گونی به‌تناوب اجرا می‌شود و آخرین لایه قیر است؛ تعداد لایه‌ها (مثلاً دو لایه قیر و یک لایه گونی یا بیشتر) را نقشه و مهندس ناظر مشخص میکند.
- در ایزوگام، نوارها به عرض کرسی به‌اضافه مقداری که روی بدنه‌ها برمی‌گردد بریده و با شعله روی سطح چسبانده می‌شوند.
- هم‌پوشانی درزها: محل اتصال دو نوار یا دو تکه گونی باید روی هم بیفتد؛ در عمل معمولاً هم‌پوشانی حدود ۱۰ سانتی‌متر یا بیشتر در نظر می‌گیرند، ولی مقدار دقیق را مشخصات فنی پروژه و دستور سازنده عایق تعیین میکند. درز ایزوگام باید با حرارت به‌طور کامل جوش بخورد و لبه‌اش باز نماند.
- برگرداندن روی بدنه‌ها: عایق از لبه بالای کرسی روی وجه بیرونی (و در صورت نیاز داخلی) پایین آورده می‌شود تا با عایق بدنه پی یکی شود. در گوشه‌ها و تقاطع دیوارها برش و هم‌پوشانی با دقت بیشتری انجام می‌شود.
- اطراف ستون‌ها و میلگردهای انتظار: عایق باید دور ستون یا میلگرد بریده و درزش با قیر یا تکه اضافه بسته شود؛ هیچ سوراخ بازی نباید بماند.
- محافظت تا دیوارچینی: عایق اجراشده نباید محل رفت‌وآمد، تخلیه مصالح یا ضربه بیل باشد. بهتر است دیوارچینی زود شروع شود. بدنه‌های عایق‌شده هم پیش از خاک‌ریزی با یک لایه محافظ (مثلاً تیغه آجری یا ملات محافظ) پوشانده شوند.
ایمنی: قیر داغ و شعله ایزوگام هر دو خطر سوختگی و آتش‌سوزی دارند. کپسول آتش‌نشانی دم دست باشد، کارگر دستکش و کفش ایمنی بپوشد و نزدیک مصالح قابل اشتعال، چوب قالب یا کپسول گاز اضافی کار نشود.
پیوستگی عایق کرسی با پی، زیرزمین و کف
عایق کرسی به‌تنهایی کافی نیست؛ باید بخشی از یک لایه پیوسته باشد. سه اتصال مهم:
- اتصال به عایق پی: اگر بدنه پی و شناژ عایق شده است، عایق کرسی باید روی آن هم‌پوشانی داشته باشد. جزئیات این بخش را در مقاله آب‌بندی فونداسیون توضیح داده‌ایم.
- ساختمان‌های دارای زیرزمین: در این ساختمان‌ها دیوار زیرزمین عملاً نقش کرسی را دارد و عایق باید روی بدنه بیرونی دیوار تا بالای تراز خاک ادامه پیدا کند. روش‌های آن در مطلب آب‌بندی زیرزمین آمده است.
- اتصال به عایق کف همکف: اگر کف طبقه همکف عایق رطوبتی دارد، لبه آن باید به عایق کرسی برسد. در غیر این صورت رطوبت از کف‌سازی به پای دیوار راه پیدا میکند.
خطاهای رایج که بعدها به نم پای دیوار می‌رسد
- پارگی عایق با میلگرد انتظار، سنگ‌ریزه زیر لایه یا رفت‌وآمد کارگر و فرغون.
- هم‌پوشانی ناکافی یا درز ایزوگامی که خوب جوش نخورده است.
- اجرا روی سطح خیس یا خاکی و بدون پرایمر؛ عایق بلند می‌شود و کار نمی‌کند.
- قطع عایق در محل درگاه‌ها، به‌ویژه درِ ورودی و درِ حیاط که معمولاً کرسی را آنجا نمی‌چینند یا عایقش فراموش می‌شود.
- بالا آمدن تراز بیرون: بعد از ساخت، کف حیاط، پیاده‌رو یا خاک باغچه را بالاتر از عایق کرسی می‌آورند و رطوبت از بالای عایق وارد دیوار می‌شود. اگر کنار ساختمان باغچه دارید، مطلب عایق‌کاری باغچه کنار دیوار را هم ببینید.
- پل زدن روی عایق: سیمان‌کاری یا سنگ نمایی که از روی لبه عایق رد می‌شود و به خاک می‌رسد، مسیری برای بالا آمدن رطوبت می‌سازد.
ساختمان ساخته‌شده و کرسی عایق ندارد؛ چه باید کرد؟
نبود یا خرابی عایق کرسی معمولاً با نم و لکه تیره پای دیوارهای همکف تا ارتفاعی تقریباً یکسان، شوره سفید، پوسته شدن گچ و رنگ، پوکی قرنیز و بوی نا خودش را نشان می‌دهد. اما همه نم‌های پای دیوار از کرسی نیست؛ نشت لوله، ناودانی که پای دیوار تخلیه می‌شود، باغچه چسبیده به دیوار و شیب نادرست حیاط هم همین علائم را می‌سازند. پس اول منشأ را پیدا کنید.
در ساختمان موجود نمی‌توان زیر دیوار ایزوگام گذاشت. راهکار ترکیبی از این کارهاست:
- حذف منابع بیرونی: اصلاح شیب حیاط، پایین بردن تراز خاک یا کف کنار دیوار، جدا کردن باغچه از دیوار و دور کردن آب ناودان از ساختمان.
- رفع نشتی‌های لوله آب و فاضلاب نزدیک دیوار.
- ایجاد سد افقی با روش‌های تزریقی: در برخی دیوارها با تزریق مواد آب‌گریز در رج‌های پایین، جلوی بالا آمدن رطوبت را تا حدی می‌گیرند. نتیجه به جنس، ضخامت و میزان رطوبت دیوار بستگی دارد و مناسب بودنش فقط پس از بررسی محل معلوم می‌شود.
- ترمیم اندود: برداشتن گچ و رنگ شوره‌زده و اجرای اندود مناسب بعد از کاهش رطوبت؛ اگر منشأ نم برطرف نشود، اندود تازه هم دوباره خراب می‌شود.
تشخیص و درمان را با جزئیات بیشتر در مطلب رفع نم پای دیوار آورده‌ایم.
هزینه عایق کرسی به چه عواملی بستگی دارد؟
قیمت مصالح و دستمزد مدام تغییر میکند؛ هزینه به این عوامل بستگی دارد و رقم دقیق بعد از بازدید و به‌صورت مکتوب مشخص می‌شود:
- طول و عرض کرسی؛
- نوع عایق و تعداد لایه‌ها؛
- لازم بودن عایق بدنه‌ها، اتصال به عایق پی و کف و لایه محافظ؛
- تعداد ستون، گوشه، درگاه و میلگرد انتظار؛
- آماده بودن سطح و دسترسی کارگاه.
در ساختمانی که نم پای دیوار دارد، هزینه بیشتر به منشأ نم و روش درمان بستگی دارد تا متراژ.
چه زمانی سراغ متخصص بروید؟
- ساختمان در حال ساخت است و می‌خواهید عایق کرسی، پی و کف یکپارچه و درست اجرا شود؛
- زمین مرطوب است، سطح آب زیرزمینی بالاست یا ساختمان زیرزمین دارد؛
- ساختمان ساخته شده و نم و شوره پای دیوار با تعویض گچ و رنگ برطرف نشده است؛
- مطمئن نیستید نم از کرسی است، از لوله یا از باغچه و حیاط.
بررسی و اجرا با گروه مهندسی برکه
گروه مهندسی برکه با تیمی مجرب از مهندسان و فارغ‌التحصیلان دانشگاه‌های تهران، در تهران، کرج و شهرهای اطراف روی آب‌بندی ساختمان کار میکند؛ از اجرای عایق کرسی و پی در پروژه‌های در حال ساخت تا پیدا کردن منشأ نم پای دیوار در ساختمان‌های موجود و اجرای ترمیم‌های لازم. پیش از هر پیشنهادی، کارشناس برای بازدید رایگان می‌آید و دامنه کار و برآورد هزینه را مکتوب ارائه می‌دهد. برای آشنایی با خدمات، صفحه آب‌بندی ساختمان، دیوار و زیرزمین را ببینید یا با شماره ۰۲۱ ۲۸۴۲ ۴۶۵۵ تماس بگیرید.