بیشتر چکه‌های سقف شیروانی از چند نقطه ثابت می‌آید: واشر فرسوده پیچ‌ها، درز هم‌پوشانی ورق‌ها، لب‌بند کنار دیوار و دودکش، تیزه بالای سقف و ناودان گرفته یا کم‌شیب. قبل از هر تعمیری مطمئن شوید آب واقعاً از بیرون نفوذ میکند و حاصل تعریق زیر ورق در هوای سرد نیست؛ درمان این دو کاملاً فرق دارد. اگر سقف ایرانیت سیمانی یا شیب تند دارد، خودتان روی آن نروید؛ بیشتر کارهای تشخیص را می‌شود از داخل و از پای نردبان انجام داد.
اول تشخیص بدهید: نشتی است یا تعریق؟
در سقف‌های فلزی بدون عایق زیرین، رطوبت هوای داخل در شب‌های سرد روی سطح زیرین ورق می‌نشیند و قطره‌قطره می‌چکد. ظاهرش دقیقاً شبیه چکه است، اما هیچ درزگیر و چسبی آن را حل نمی‌کند.
- چکه در روز خشک و سرد، یا صبح زود بدون بارندگی: به احتمال زیاد تعریق است.
- قطره‌ها روی تمام سطح زیر ورق، نه در یک نقطه: نشانه تعریق.
- چکه فقط هنگام باران یا چند ساعت بعد از آن: نشتی از بیرون.
- چکه فقط در باران همراه با باد از یک جهت خاص: معمولاً هم‌پوشانی ورق‌ها یا لب‌بند.
- چکه هنگام آب شدن برف: ناودان یخ‌زده یا جمع شدن یخ در لبه پایین سقف که آب را به زیر ورق برمی‌گرداند.
راهکار تعریق، عایق حرارتی زیر ورق همراه با لایه بخاربند در سمت گرم و تهویه فضای زیر شیروانی است، نه آب‌بندی. جزئیات اجرای آن را در مطلب عایق حرارتی زیر سقف شیروانی ببینید.
علت‌های رایج چکه و نشانه هر کدام
| علت | کجا را نگاه کنید | راهکار اصولی |
|---|---|---|
| واشر پیچ فرسوده یا پیچ شل و کج | دور پیچ‌ها لکه زنگ یا ترک خوردن واشر لاستیکی | تعویض پیچ با پیچ خودکار واشردار نو |
| سوراخ اضافه (آنتن، کولر، پایه پنل، پیچ قبلی) | سوراخ‌های خالی یا پایه‌هایی که بدون درزگیری پیچ شده‌اند | بستن با پیچ واشردار یا وصله، سپس درزگیری |
| هم‌پوشانی کم یا در جهت نادرست | محل روی هم آمدن ورق‌ها، به‌ویژه سمت باد غالب | نوار درزگیر قیری یا درزگیر الاستیک روی درز؛ در موارد شدید اصلاح نصب |
| زنگ‌زدگی و سوراخ شدن ورق فلزی | لبه پایین ورق‌ها و جاهایی که آب و برگ جمع می‌شود | زنگ‌زدایی و پوشش؛ اگر ورق سوراخ شده، وصله یا تعویض |
| لب‌بند و فلاشینگ معیوب | محل اتصال سقف به دیوار، دودکش، هواکش و لوله‌ها | لب‌بند فلزی که داخل شیار دیوار برود و درزگیری شود |
| تیزه (کلاهک بالای سقف) جابه‌جا شده | خط رأس سقف، پیچ‌ها و ملات یا درزگیر زیر تیزه | تثبیت تیزه و آب‌بندی زیر آن |
| ناودان گرفته یا کم‌شیب | برگ و لجن داخل ناودان، سرریز آب از لبه، اتصالات نشت‌کننده | تمیزکاری، اصلاح شیب و آب‌بندی اتصالات |
| شکستگی ورق ایرانیت سیمانی یا سفال | ترک مویی، لب‌پریدگی، سفال لغزیده یا شکسته | ترمیم موضعی ترک یا تعویض قطعه |
محل نشتی را چطور پیدا کنیم؟
نکته مهم این است که آب پس از نفوذ، معمولاً روی ورق، تیرها و لاپه‌ها راه می‌رود و جای دیگری می‌چکد. پس جایی که روی سقف اتاق لکه افتاده، لزوماً زیر محل نشتی نیست.
- ردگیری از زیر شیروانی: اگر به فضای زیر سقف دسترسی دارید، فقط روی دال بتنی یا تیرها قدم بگذارید، نه روی سقف گچی یا کاذب بین تیرها، و از چراغ‌قوه استفاده کنید نه سیم سیار روی سطح خیس. در روز روشن چراغ‌ها را خاموش کنید؛ هر جا نور از بیرون دیده شود، سوراخ است. رد آب، لکه تیره روی چوب یا زنگ‌زدگی زیر ورق را تا بالاترین نقطه دنبال کنید.
- بررسی از بیرون در هوای خشک: پیچ‌ها، درزها، لب‌بندها و ناودان‌های بالای محل چکه را نگاه کنید. معمولاً نشتی بالاتر از نقطه‌ای است که آب دیده می‌شود.
- تست با شلنگ: دو نفر لازم است؛ یکی بیرون و یکی زیر سقف. آب را از پایین شیب شروع کنید و ناحیه به ناحیه بالا بروید و هر ناحیه را چند دقیقه خیس نگه دارید. اگر از بالا شروع کنید، آب همه درزهای پایینی را هم خیس میکند و محل دقیق معلوم نمی‌شود. سطح خیس لغزنده است؛ کسی که شلنگ دارد بهتر است از روی نردبانِ مهارشده در لبه بام یا از ناحیه خشکِ بالاتر کار کند. روی ایرانیت سیمانی و شیب تند، این تست را به متخصص بسپارید.
تعمیر به تفکیک جنس سقف
ورق فلزی (ایرانیت فلزی، گالوانیزه، ورق رنگی)
- پیچ‌ها: پیچ‌های زنگ‌زده یا واشر ترک‌خورده را با پیچ خودکار واشردار نو عوض کنید. اگر سوراخ گشاد شده، پیچ یک سایز بزرگ‌تر لازم است. پیچ را آن‌قدر سفت کنید که واشر کمی فشرده شود؛ پیچ بیش از حد سفت واشر را له میکند و ورق را فرو می‌برد.
- درز هم‌پوشانی: محل را از خاک، روغن و زنگ تمیز و خشک کنید، سپس نوار درزگیر قیری با روکش آلومینیوم یا درزگیر الاستیک مخصوص فلز بزنید.
- زنگ‌زدگی: با برس سیمی زنگ را بگیرید، ضدزنگ بزنید و بعد پوشش نهایی بدهید. ورقی که سوراخ شده با چسب درست نمی‌شود و باید وصله یا تعویض شود.
- درزهای زیاد یا سقف فرسوده: عایق مایع الاستومری مسلح با الیاف روی درزها یا کل سطح، گزینه‌ای است که بدون برداشتن ورق‌ها اجرا می‌شود؛ به شرط آن‌که سطح کاملاً آماده و خشک باشد.
ایرانیت سیمانی
ترک‌های کوچک را می‌توان پس از تمیزکاری ملایم و مرطوب (بدون برس سیمی، سنباده یا کارواش فشار قوی) با نوار قیری یا پوشش الاستومری مسلح ترمیم کرد؛ ورقی که شکسته یا تکه‌ای از آن افتاده باید تعویض شود. جزئیات بیشتر در مطلب آب‌بندی سقف ایرانیت آمده است.
هشدار: ورق ایرانیت سیمانی وزن آدم را تحمل نمی‌کند و ممکن است ناگهان بشکند؛ سقوط از میان ورق از خطرناک‌ترین حادثه‌های این سقف‌هاست. هرگز مستقیم روی ورق راه نروید؛ کار روی این سقف فقط با تخته راهرو یا نردبانی که روی چند لاپه تکیه کند و با تجهیزات ایمنی انجام شود. ورق‌های نورگیر شفاف و ورق فلزی که زنگ آن را پوسانده هم همین خطر را دارند. ورق‌های سیمانی قدیمی ممکن است حاوی آزبست باشند و الیاف آن هنگام شکستن، برش یا سایش در هوا پخش می‌شود؛ این ورق‌ها را برش نزنید، سوراخ نکنید، سنباده و برس سیمی نکشید و نشکنید. برداشتن و دور ریختن ورق قدیمی کار افراد آشنا با این خطر است، نه کار خودتان.
سقف سفالی
سفال شکسته، ترک‌خورده یا لغزیده را باید تعویض کرد یا دوباره جا انداخت. سفال زیر وزن آدم به‌راحتی ترک می‌خورد و روی شیب لیز است؛ بی‌احتیاط راه رفتن روی آن، خودش چکه تازه درست میکند. اگر زیر سفال‌ها لایه آب‌بند یا ورق زیرسفالی وجود دارد، سالم بودن آن هم بررسی شود؛ بسیاری از چکه‌های سقف سفالی از خرابی همین لایه و از ملات ترک‌خورده تیزه است. بیشتر بخوانید: آب‌بندی سقف سفالی.
ساندویچ پانل
در سقف ساندویچ پانل نشتی بیشتر از پیچ‌ها، محل اتصال پانل‌ها و تیزه است. اگر آب به هسته عایق پانل رسیده باشد، فقط بستن درز کافی نیست و آن پانل باید بررسی شود.
لب‌بند، دودکش و ناودان
- لب‌بند کنار دیوار: لبه بالایی لب‌بند فلزی باید داخل شیاری در دیوار برود و درزگیری شود. لب‌بندی که فقط با ملات یا سیمان به دیوار چسبیده، با انبساط و انقباض ترک می‌خورد.
- دودکش و لوله‌ها: از فلاشینگ یا کلاهک مناسب و درزگیر مقاوم به حرارت استفاده شود. هنگام تعمیر یا پوشاندن موقت، دهانه دودکش بخاری، آبگرمکن یا پکیج را هرگز نپوشانید و نبندید؛ دودکش بسته خطر گاز منوکسید کربن دارد.
- ناودان: قبل از فصل بارش تمیز شود، شیب آن به سمت لوله پایین‌رو باشد و اتصالات آب‌بندی شوند. توری برگ‌گیر در حیاط‌های پردرخت گرفتگی را کم میکند.
مهار موقت تا روز تعمیر
- از داخل، زیر محل چکه ظرف بگذارید و وسایل برقی را دور کنید.
- اگر آب از چراغ یا نزدیک پریز و کلید می‌چکد، یا روی سقف کاذب و گچ جمع شده، برق آن قسمت را از تابلو (فیوز) قطع کنید و به کلید و چراغ خیس دست نزنید. زیر سقفی که شکم داده نایستید. اگر آب به تابلو برق رسیده، سراغ آن نروید و برق‌کار خبر کنید.
- فقط در هوای خشک و روز روشن و فقط روی سقف فلزی سالم با شیب ملایم بالا بروید. روی محل نشتیِ مشخص می‌توان موقتاً نوار قیری چسباند یا برزنت را با بست یا طناب مهار کرد.
- برزنت را با سنگ یا آجر شل روی شیب رها نکنید؛ باد آن را جابه‌جا میکند و وزنه ممکن است سقوط کند.
ایمنی کار در ارتفاع: روی سقف خیس، یخ‌زده، پوشیده از برف یا در باد شدید بالا نروید. کار روی شیب را تنها انجام ندهید و کفش با کف لاستیکی بپوشید. نردبان را روی زمین صاف بگذارید، بالای آن را مهار کنید و طوری بگذارید که حدود یک متر از لبه بام بالاتر بیاید. در شیب تند یا ارتفاع زیاد، کار بدون کمربند ایمنی متصل به نقطه مهار محکم کار متخصص است. از سیم‌های برق هوایی فاصله بگیرید و نزدیک آن‌ها نردبان یا ورق فلزی جابه‌جا نکنید.
مراحل تعمیر اصولی
- تشخیص علت و محل: با روش‌های بالا مشخص شود نشتی است یا تعریق، و دقیقاً از کجا.
- آماده‌سازی سطح: تمیزکاری خاک و برگ، زنگ‌زدایی، برداشتن درزگیرهای کهنه و جداشده و خشک شدن کامل سطح. بیشتر تعمیرهایی که دوام نمی‌آورند، در همین مرحله کوتاهی شده‌اند.
- رفع علت: تعویض پیچ، وصله یا تعویض ورق، اصلاح لب‌بند و ناودان.
- آب‌بندی: نوار یا درزگیر روی درزها، یا عایق مایع مسلح روی کل سطح وقتی نقاط نشتی زیاد است.
- تست: با شلنگ، به همان روش پایین به بالا، یا در اولین بارندگی از زیر سقف بررسی شود. اگر چکه ادامه دارد، معمولاً نقطه دیگری هم وجود دارد که پیدا نشده است.
تعمیر موضعی چند پیچ یا یک درز معمولاً کار چند ساعت تا یک روز است؛ عایق کردن کل سطح یا تعویض ورق‌ها به متراژ، دسترسی و هوا بستگی دارد و ممکن است چند روز طول بکشد.
اشتباه‌های رایج
- گچ یا سیمان روی ورق: روی ورق فلزی یا ایرانیت نمی‌چسبد، با گرما و سرما ترک می‌خورد و جدا می‌شود.
- سیلیکون یا چسب روی زنگ و خاک: بدون تمیزکاری، درزگیر چند هفته بعد جدا می‌شود.
- تعمیر جایی که آب می‌چکد، نه جایی که آب وارد می‌شود.
- رنگ کردن کل سقف به‌جای رفع علت: رنگ معمولی درز و سوراخ را نمی‌بندد.
- ایزوگام روی ورق فلزی شیب‌دار: روی شیب تند و ورق فلزی معمولاً گزینه مناسبی نیست؛ در گرما ممکن است روی شیب بلغزد و روی ورق موج‌دار خوب نمی‌نشیند.
- آب‌بندی برای مشکلی که در واقع تعریق است.
چه زمانی سراغ متخصص برویم؟
- شیب سقف تند است یا ارتفاع زیاد است و تجهیزات ایمنی ندارید.
- سقف ایرانیت سیمانی قدیمی است (احتمال آزبست و خطر شکستن ورق) یا ورق‌ها جای‌جای ترک دارند.
- چند نقطه نشتی دارید یا بعد از یک بار تعمیر، چکه برگشته است.
- زنگ‌زدگی گسترده است یا چوب‌ها و لاپه‌های زیر سقف خیس و پوسیده شده‌اند.
- نمی‌دانید مشکل نشتی است یا تعریق.
هزینه رفع چکه به چه چیزهایی بستگی دارد؟
- جنس سقف و وضعیت فعلی ورق‌ها؛
- تعداد نقاط نشتی و اینکه تعمیر موضعی کافی است یا کل سطح باید پوشش داده شود؛
- متراژ، شیب و ارتفاع سقف و سختی دسترسی؛
- نیاز به تعویض ورق، سفال، تیزه یا ناودان؛
- نوع درزگیر یا عایق مایعی که برای آن سقف مناسب است.
به همین دلیل رقم دقیق را فقط بعد از دیدن سقف می‌شود گفت.
رفع چکه شیروانی با برکه
اگر محل نشتی را پیدا نکردید یا کار روی سقف برایتان امن نیست، گروه مهندسی برکه در تهران، کرج و شهرهای اطراف سقف را بازدید میکند، علت چکه را تشخیص می‌دهد و پیش از شروع کار، شرح کار و برآورد را مکتوب ارائه میکند. بازدید رایگان است. اطلاعات بیشتر در صفحه آب‌بندی سقف و پشت بام آمده است؛ برای هماهنگی بازدید با ۰۲۱ ۲۸۴۲ ۴۶۵۵ تماس بگیرید.