برای جلوگیری از یخ زدن آب استخر دو راه اصلی وجود دارد: یا استخر در زمستان فعال می‌ماند و آب در لوله‌ها و تجهیزات دائم در گردش است و موتورخانه گرم نگه داشته می‌شود، یا استخر اصولی زمستانی می‌شود؛ یعنی سطح آب زیر اسکیمر پایین می‌آید، آب لوله‌ها، پمپ، فیلتر و مبدل تخلیه می‌شود، دهانه‌ها بسته می‌شود و روی آب پوشش زمستانی کشیده می‌شود. خالی کردن کامل استخر بتنی برای فرار از یخ‌زدگی معمولاً کار درستی نیست.
این راهنما برای استخرهای روباز ویلایی و باغی، حوض حیاط و موتورخانه استخر نوشته شده است، به‌ویژه در مناطق سردسیر اطراف تهران مثل لواسان، فشم، دماوند و رودهن که شب‌های زمستان چند درجه زیر صفر می‌رود.
یخ زدن به کجای استخر آسیب می‌زند؟
آب وقتی یخ می‌زند حجمش زیاد می‌شود. در فضای باز، یخ فقط به سمت بالا جا باز میکند؛ اما در فضای بسته مثل لوله، پوسته پمپ یا مخزن فیلتر، این فشار به بدنه وارد می‌شود و آن را می‌ترکاند. برای همین بیشترین خسارت یخ‌زدگی معمولاً در جاهایی است که دیده نمی‌شوند:
- لوله‌های رفت و برگشت، به‌ویژه بخش‌هایی که از زیر خاک کم‌عمق یا از فضای باز رد می‌شوند.
- پمپ، فیلتر شنی و شیر چندراهه که آب در پوسته آن‌ها می‌ماند و با یخ زدن ترک می‌خورد.
- مبدل حرارتی، پکیج یا دیگ در موتورخانه‌ای که خاموش و بدون گرمایش رها شده است.
- اسکیمر و نازل‌ها که در تراز سطح آب‌اند و یخ دور آن‌ها فشار جانبی وارد میکند.
- کاشی و بندکشی خط آب که با یخ زدن و آب شدن پیاپی، به‌ویژه وقتی آب از پشت کاشی رد شده باشد، لق و جدا می‌شود.
بدنه بتنی سالم استخر معمولاً از یک لایه یخ سطحی آسیبی نمی‌بیند، اما ترک‌های موجود و نقاطی که آب پشت کاشی رفته، با یخ‌زدگی بازتر می‌شوند.
استخر را فعال نگه دارید یا زمستانی کنید؟
| وضعیت | راه مناسب‌تر | نکته اصلی |
|---|---|---|
| استخر روباز ویلایی که در زمستان استفاده نمی‌شود | زمستانی کردن کامل | تخلیه آب لوله‌ها و تجهیزات و کشیدن پوشش |
| استخری که در زمستان گاه‌به‌گاه استفاده می‌شود | فعال نگه داشتن با گردش آب و گرمایش | کنترل‌گر ضد یخ روی پمپ و برق پشتیبان |
| ویلایی که ساکن دائم ندارد و برق ممکن است قطع شود | زمستانی کردن کامل | با قطع برق، گردش آب متوقف می‌شود و لوله‌ها در خطرند |
| استخر سرپوشیده با موتورخانه داخل ساختمان | فعال نگه داشتن | موتورخانه و لوله‌های بیرونی عایق و گرم شوند |
| حوض حیاط بدون تجهیزات | پایین آوردن آب و گذاشتن اجسام شناور، یا تخلیه کامل اگر ماهی ندارد | لوله فواره و پمپ تخلیه و جمع شود |
روش اول: فعال نگه داشتن استخر در زمستان
آب در حال حرکت دیرتر یخ می‌زند. اگر استخر در زمستان پر و فعال می‌ماند، این اقدام‌ها لازم است:
- گردش آب در شب‌های سرد: پمپ را در ساعت‌های سرد شب و نزدیک صبح روشن نگه دارید. کنترل‌گر ضد یخ که با افت دمای هوا به حدود دو تا سه درجه بالای صفر پمپ را خودکار روشن میکند، از تکیه بر یادآوری جلوگیری میکند.
- گرمایش ملایم آب: لازم نیست آب برای شنا گرم شود؛ کافی است دمای آن چند درجه بالای صفر بماند. پوشش حرارتی روی آب، اتلاف گرما و تبخیر را بسیار کم میکند. روش‌های گرمایش را در گرم کردن آب استخر ببینید.
- گرم نگه داشتن موتورخانه: در و پنجره موتورخانه بسته و درزهای اضافی گرفته شود و یک وسیله گرمایشی ایمن و دارای ترموستات دمای آن را بالای صفر نگه دارد. اگر پکیج یا دیگ گازی در موتورخانه است، دریچه هوای احتراق آن هرگز نباید بسته شود.
- عایق لوله‌های در معرض سرما: لوله‌هایی که از فضای باز یا دیوار بیرونی رد می‌شوند، با عایق لوله پوشانده شوند. در نقاط بسیار سرد، کابل گرمازای مخصوص لوله زیر عایق هم به کار می‌رود.
- برنامه قطع برق: اگر برق چند ساعت در شب سرد قطع شود، همه این اقدام‌ها بی‌اثر است. برای ویلای بدون ساکن، این ریسک را جدی بگیرید.
روش دوم: زمستانی کردن استخر، مرحله به مرحله
- تنظیم شیمی آب: پیش از خاموش کردن، آب را تمیز کنید، pH و کلر را در محدوده مناسب بیاورید و یک نوبت ضد جلبک بزنید تا در بهار با آب سبز و لجن روبه‌رو نشوید.
- شستشوی فیلتر: فیلتر را بک‌واش کنید تا لجن در آن زمستان نماند.
- پایین آوردن سطح آب: تراز آب را تا زیر دهانه اسکیمر و نازل‌های برگشت پایین بیاورید؛ معمولاً حدود ده تا پانزده سانتی‌متر زیر دهانه اسکیمر. استخر را کامل خالی نکنید.
- تخلیه لوله‌ها: آب لوله‌های رفت و برگشت را با دمنده هوا خالی کنید و دهانه نازل‌ها و اسکیمر را با درپوش مخصوص ببندید تا آب دوباره به لوله برنگردد. اگر لوله‌ای قابل تخلیه کامل نیست، ضد یخ مخصوص استخر به کار رود؛ ضد یخ خودرو سمی است و نباید وارد لوله استخر شود.
- تخلیه تجهیزات: درپوش تخلیه پمپ و فیلتر را باز کنید تا آب کامل خارج شود و شیر چندراهه را در حالت زمستانی بگذارید. مبدل حرارتی و پکیج استخر را طبق دستور سازنده تخلیه کنید یا در مدار گرمایش ضد یخ مناسب بریزید.
- مهار فشار یخ: چند جسم شناور هوادار، مثل بالشتک بادی مخصوص یا ظرف پلاستیکی دربسته که کمی شن در آن ریخته‌اید تا نیمه‌غوطه‌ور بماند، روی آب بگذارید. یخ به جای فشار به دیواره و کاشی، این اجسام را فشرده میکند. داخل اسکیمر هم یک ظرف دربسته کوچک یا قطعه مخصوص جذب انبساط قرار دهید.
- پوشش زمستانی: پوشش محکم و مهارشده روی استخر بکشید تا برگ و خاک وارد نشود و نور به آب نرسد. پوشش باید روی لبه‌ها محکم باشد تا باد آن را بلند نکند.
- بازدید دوره‌ای: پوشش را دست‌کم ماهی یک بار و بعد از هر برف سنگین ببینید و آب و برف روی آن را تخلیه کنید تا پاره نشود یا در آب فرو نرود. آب جمع‌شده روی پوشش برای کودک خردسال و حیوان خانگی خطر غرق شدن دارد.
اگر این مراحل برای شما زمان‌بر است یا موتورخانه پیچیده‌ای دارید، سرویس زمستانی را به تیم تعمیر و نگهداری استخر بسپارید.
چرا استخر را برای زمستان خالی نکنیم؟
خالی کردن کامل، به نظر ساده‌ترین راه است، اما چند خطر دارد. در زمینی که آب زیرزمینی بالا دارد یا پس از بارش‌های زمستانی خیس می‌شود، فشار آب زیر کف می‌تواند استخر خالی را از جا بلند کند یا کف آن را بشکند. کاشی و بندکشی هم در معرض مستقیم یخ زدن و آب شدن قرار می‌گیرند و زودتر جدا می‌شوند. استخر پر با تراز پایین‌آمده، هم بدنه را در تعادل نگه می‌دارد و هم کاشی را زیر آب محافظت میکند. اگر به هر دلیل لازم است آب عوض شود، نکته‌های آن را در تعویض آب استخر بخوانید و آن را به پیش از زمستان یا بعد از آن موکول کنید.
یخ‌زدگی استخر باغ، حوض و لوله‌های موتورخانه
استخر ذخیره آب باغ و کشاورزی
در استخرهای بزرگ ذخیره آب، یخ سطحی معمولاً به بدنه بتنی سالم آسیب جدی نمی‌زند. خطر اصلی در لوله ورودی و خروجی، شیرها و پمپ است. لوله‌های آبیاری را پیش از سرما تخلیه کنید، شیرهای در معرض سرما را عایق کنید و پمپ شناور یا سطحی را اگر در زمستان استفاده نمی‌شود، بیرون بیاورید و در جای گرم نگه دارید.
حوض حیاط
حوض کم‌عمق ممکن است کامل یخ بزند. اگر دیواره حوض قائم و صلب است، فشار یخ می‌تواند لبه آن را ترک دهد؛ پایین آوردن آب و گذاشتن چند جسم شناور هوادار این فشار را کم میکند. پمپ و لوله فواره را تخلیه کنید. حوض کوچکی را که ماهی ندارد می‌توان کامل تخلیه کرد و رویش را پوشاند تا آب باران و برف در آن جمع نشود. اگر در حوض ماهی هست، یخ را با ضربه نشکنید، چون موج ضربه به ماهی آسیب می‌زند؛ با گذاشتن ظرف آب گرم روی یخ یک روزنه باز کنید یا از هوادهی کوچک استفاده کنید تا تبادل گاز ادامه یابد.
لوله‌ها و تجهیزات موتورخانه
موتورخانه‌ای که در زمستان خاموش است و گرم نمی‌شود، بیشترین خطر را دارد. هر چیزی که آب در آن می‌ماند، یعنی پمپ، فیلتر، مبدل، منبع کویل‌دار و لوله‌های بدون شیب، باید تخلیه شود یا مدار گرمایش ضد یخ داشته باشد. اگر موتورخانه فعال است، دمای آن را بالای صفر نگه دارید و لوله‌های نزدیک در و دیوار بیرونی را عایق کنید. برای آشنایی با اجزای موتورخانه، نصب و راه‌اندازی موتورخانه استخر را ببینید.
نکته‌های ایمنی در زمستان
- هرگز روی یخ استخر یا حوض نروید و اجازه ندهید کودکان یا حیوانات خانگی روی آن بروند. یخ ظاهراً محکم ممکن است بشکند و بیرون آمدن از آب یخ زیر لایه یخ بسیار دشوار است. پوشش زمستانی هم جای حصار ایمنی را نمی‌گیرد.
- گرمایش موتورخانه: بخاری شعله‌دار بدون دودکش را در موتورخانه بسته روشن نکنید؛ خطر مسمومیت با گاز مونوکسید کربن دارد. پکیج یا دیگ گازی هم باید دودکش سالم و هوای احتراق کافی داشته باشد و نصب هشداردهنده مونوکسید کربن در موتورخانه توصیه می‌شود. اگر کسی در موتورخانه دچار سردرد، سرگیجه یا حالت تهوع شد، فوراً او را به هوای آزاد ببرید و با ۱۱۵ تماس بگیرید. وسیله برقی گرمایشی را از مواد شیمیایی استخر و آب دور نگه دارید و آن را به پریز ارت‌دار با کلید محافظ جان وصل کنید.
- مواد شیمیایی: کلر و اسید را کنار هم انبار نکنید و در زمستان در جای خشک و دور از یخ‌زدگی نگه دارید.
- در غرق‌شدگی، سرمازدگی یا مسمومیت با اورژانس ۱۱۵ و در آتش‌سوزی با آتش‌نشانی ۱۲۵ تماس بگیرید.
چه وقت سراغ متخصص بروید
- موتورخانه مبدل، پکیج یا مدار گرمایش دارد و نمی‌دانید چطور تخلیه یا محافظت شود.
- لوله‌ها زیر خاک یا داخل دیوارند و تخلیه کامل آن‌ها با ابزار خانگی ممکن نیست.
- بعد از یک زمستان، نشتی، کاشی لق یا افت آب دیده‌اید.
- ویلا ساکن دائم ندارد و می‌خواهید استخر بدون نگرانی زمستان را بگذراند.
برکه یک مجموعه مهندسی استخر و آب‌بندی است. کارشناس ما حضوری استخر و موتورخانه را می‌بیند و سرویس زمستانی را، از تخلیه لوله‌ها و تجهیزات تا پوشش و راه‌اندازی دوباره در بهار، اجرا میکند. بازدید در تهران، البرز و حومه رایگان است. صفحه تعمیر و نگهداری استخر را ببینید یا با ۰۲۱ ۲۸۴۲ ۴۶۵۵ تماس بگیرید.
پرسش‌های رایج
آیا ریختن نمک یا ضد یخ خودرو در آب استخر جلوی یخ زدن را می‌گیرد؟
نه. برای پایین آوردن نقطه یخ‌زدگی کل آب استخر مقدار بسیار زیادی ماده لازم است و آب و تجهیزات را خراب میکند. ضد یخ خودرو سمی است و هرگز نباید وارد آب یا لوله استخر شود. ضد یخ مخصوص استخر فقط برای لوله‌های تخلیه‌شده به کار می‌رود.
اگر یخ روی سطح استخر بسته شد، باید آن را بشکنیم؟
نه با ضربه؛ شکستن یخ به کاشی و لبه استخر آسیب می‌زند. یک لایه نازک یخ سطحی روی استخر پر و سالم معمولاً خطری ندارد. خطر اصلی برای لوله‌ها و تجهیزات است که باید یا در گردش باشند یا تخلیه شده باشند.
پمپ استخر را تمام زمستان روشن بگذاریم؟
اگر استخر فعال است، لازم نیست پمپ تمام روز کار کند؛ کافی است در ساعت‌های سرد شب و صبح روشن بماند. کنترل‌گر ضد یخ این کار را خودکار و کم‌مصرف‌تر انجام می‌دهد. اگر برق ممکن است قطع شود، زمستانی کردن مطمئن‌تر است.
چه زمانی استخر را زمستانی کنیم؟
پیش از اولین یخبندان شبانه منطقه. در لواسان، فشم و دماوند این زمان معمولاً زودتر از تهران است. منتظر یخ زدن اولین لوله نمانید.
در بهار استخر را چطور دوباره راه بیندازیم؟
پوشش را تمیز و جمع کنید، درپوش‌ها و اجسام شناور را بردارید، آب را تا تراز کار بالا بیاورید، تجهیزات را دوباره وصل کنید و پیش از روشن کردن پمپ، اتصال‌ها را برای ترک یا نشتی بازدید کنید. بعد آب را شستشو و شیمی آن را تنظیم کنید.
8 پاسخ به “جلوگیری از یخ زدن آب استخر، لوله‌ها و موتورخانه در زمستان”
سلام و خسته نباشید. مقاله‌تون رو خوندم و اطلاعات جالبی داشت. ولی متوجه نشدم چرا استفاده از پوشش‌های استخر به اون اندازه اهمیت داره؟ آیا فقط جلوی یخ زدن رو می‌گیره یا تاثیری در مصرف انرژی هم داره؟ امیدوارم که توضیحات بیشتری در این زمینه بدید. نوشته‌هاتون واقعاً حرفه‌ای و عالیه، ممنون از شما.
مطلب خیلی خوبی بود. به نظرم استفاده از سیستم‌های گرمایشی هم تصمیم درستی به نظر می‌آد. آیا نوع انرژی‌ای که این سیستم‌ها مصرف می‌کنن تو هزینه نهایی تاثیر زیادی داره یا فرق چندانی نمی‌کنه؟ فردی که در این زمینه تجربه داره باید دقیق‌تر بگه که کدوم روش بهتره، خیلی ممنون بابت نوشتن این مقاله جامع.
تشکر از مطلب مفیدی که گذاشتید. به عنوان کسی که تازه وارد این حوزه شده، یک سوال دارم؛ استفاده از تجهیزات برقی به چه صورت میزان مصرف انرژی رو تحت تاثیر قرار می‌ده؟ حفاظ‌های استخر واقعاً توانایی کاهش هزینه‌ها رو دارن یا بیشتر برای زیبایی استفاده می‌شن؟ لطفاً اگر امکانش هست بیشتر توضیح بدید.
مطلب رو بررسی کردم و واقعاً نکات جالبی داشت. ولی استفاده از ضد یخ‌ها برای استخر از نظر هزینه توجیه‌پذیره؟ چون احساس می‌کنم روش‌های دیگه‌ای هم می‌تونه همین تاثیر رو داشته باشه. کسی که کارشناس این حوزه‌ست قطعاً بیشتر می‌دونه و مایلم نظرشو بدونم. ممنون از اینکه چنین اطلاعات ارزشمندی رو به اشتراک گذاشتید.
ممنون از توضیحات کامل و شفافی که در مورد روش‌های جلوگیری از یخ زدن استخر دادید. برای یک فرد معمولی بهترین روش چی می‌تونه باشه؟ شاید استفاده از برخی راهکارها نیاز به تجهیزات پیچیده و گرون داشته باشه که همه نتونن از پسش بربیان. بدون شک راهنمایی‌های شما خیلی کمک کنندست. موفق باشید.
مطلب شما بسیار جامع و فوق‌العاده بود. استفاده از کاور استخر رو بهش اشاره کرده بودید، آیا این کاورها به تنهایی باعث جلوگیری از یخ‌زدگی می‌شن یا باید با روش‌های دیگه‌ای هم ترکیب بشن؟ دوست دارم از تجربه‌های متخصصین این موضوع هم بدونم تا بهترین تصمیم رو بگیرم. مرسی از اشتراک‌گذاری این اطلاعات مفید.
سلام، خیلی ممنون که مسائل مربوط به یخ‌زدگی استخر رو به این خوبی توضیح دادید. چیزی که من هنوز متوجه نشدم اینه که آیا باید همیشه تو فصل زمستون از همه روش‌ها استفاده کرد یا می‌شه فقط به چند تا از اون‌ها اکتفا کرد؟ چون شاید هزینه‌بر باشه. مرسی که وقت گذاشتید و این مطالب آموزنده رو منتشر کردید.
موضوع جالب و آموزنده‌ای بود. فهمیدم چقدر مهمه که از روش‌های مختلف برای جلوگیری از یخ‌زدگی آب استخر استفاده کنیم. من هنوز شک دارم که چطور می‌شه این اطلاعات رو به صورت عملی اجرا کرد؟ نمی‌دونم چه تجهیزات و مهارت‌هایی لازم داریم. کاش می‌شد از کسی که تجربه داره بیشتر بدونیم. دست مریزاد بابت این مطلب حرفه‌ای.